سیبزمینی یکی از مهمترین محصولات زراعی در جهان و ایران بهشمار میرود و از نظر سطح زیرکشت و میزان تولید، پس از گندم، برنج و ذرت در رتبه چهارم قرار دارد (3). یکی از مهمترین عوامل محدودکننده عملکرد و کیفیت سیبزمینی، علفهای هرز است که از طریق رقابت با سیبزمینی باعث ایجاد محدودیت منابع رشد از جمله: جذب آب، مواد غذایی و نور و بهتبع آن منجر به افت عملکرد و افزایش هزینههای تولید شده و خسارت اقتصادی قابلتوجهی به این محصول وارد میسازد. برای کنترل علفهای هرز، روشهای متعددی از جمله: روشهای زراعی، مکانیکی و شیمیایی بهکار گرفته میشود. با این حال کنترل شیمیایی بهدلیل سرعت اثر، سهولت اجرا و کارایی بالا، همچنان یکی از مؤثرترین روشها در مزارع سیبزمینی محسوب میشود. در این میان، علفکش متریبوزین از گروه تریازینها بهواسطه خاصیت انتخابی و سیستمیک بودن، بهعنوان یکی از پرکاربردترین علفکشها در مدیریت شیمیایی علفهای هرز سیبزمینی شناخته میشود. این علفکش با مهار انتقال الکترون در فتوسیستم II و اختلال در فرایند فتوسنتز، موجب توقف رشد و در نهایت مرگ علفهای هرز حساس میشود و قابلیت کاربرد بهصورت پیشرویشی و پسرویشی را دارد. نتایج پژوهشها نشان داده است که کاربرد متریبوزین بهمیزان 750 گرم ماده مؤثره در هکتار، کاهش معنیداری در تراکم و وزن خشک علفهای هرز ایجاد کرده و از طریق کاهش رقابت، سبب افزایش عملکرد غده سیبزمینی نسبت به تیمار شاهد میشود (1). میزان مصرف متریبوزین بهطور مستقیم به نوع خاک، بافت خاک، مقدار ماده آلی و شرایط محیطی وابسته است. در خاکهای سبک (شنی یا با درصد رس پائین) بهدلیل خطر بیشتر آبشویی و احتمال افزایش سمیت برای گیاه زراعی، توصیه میشود که از دوزهای پائینتر استفاده شود. در مقابل، در خاکهای سنگینتر با درصد رس و ماده آلی بالاتر بهدلیل جذب بیشتر علفکش بهوسیله ذرات خاک و کاهش دسترسی زیستی آن، ممکن است نیاز به استفاده از دوزهای بالاتر در محدوده توصیهشده وجود داشته باشد. بنابراین، انتخاب میزان مصرف متریبوزین باید با توجه به بافت خاک، ظرفیت نگهداری آب و ماده آلی انجام شود تا ضمن دستیابی به کنترل مطلوب علفهای هرز، خطر خسارت به محصول و اثرات زیستمحیطی کاهش یابد.
علاوه بر دوز و زمان مصرف، انتخاب فرمولاسیون مناسب متریبوزین نقش تعیینکنندهای در افزایش کارایی، پایداری و فراهمی زیستی ماده مؤثره دارد. با توجه به پیامدهای زیستمحیطی نامطلوب سموم پودری در کشاورزی نوین، توسعه و کاربرد فرمولاسیونهای مایع و آبپایه بهعنوان رویکردی علمی در جهت ارتقای ایمنی انسان و حفاظت از محیط زیست مورد توجه قرار گرفته است. مطالعات نشان میدهد که نوع فرمولاسیون متریبوزین میتواند بر پایداری، رفتار و توزیع ماده مؤثره در محیطهایی مانند خاک تأثیرگذار باشد و از این طریق، کارایی نهایی علفکش را تحت تأثیر قرار دهد. بهعبارت دیگر، تفاوت در فرمولاسیون میتواند منجر به تغییر در ثبات شیمیایی، میزان در دسترس بودن برای جذب توسط علفهای هرز و در نهایت اثربخشی زیستی متریبوزین در شرایط محیطی مختلف شود (2). با توجه به اهمیت مدیریت مؤثر علفهای هرز در افزایش عملکرد سیبزمینی و نقش ذاتی فرمولاسیون در بهبود کارایی علفکشها، انجام بررسیهای مقایسهای میان فرمولاسیونهای مختلف متریبوزین از نظر کنترل علفهای هرز و عملکرد غده سیبزمینی ضروری به نظر میرسد.