کارایی فرمولاسیون‌های مختلف علف‌کش متری‌بوزین در کنترل علف‌های هرز سیب‌زمینی

استفاده از علف‌کش متری‌بوزین با فرمولاسیون سوسپانسیون غلیظ (SC 48%) به‌میزان یک لیتر در هکتار در مرحله پیش‌رویشی (حدود یک هفته پس از کاشت) باعث کنترل مؤثرتر علف‌های هرز پهن‌برگ و باریک‌برگ می‌شود. این بهبود کنترل، به‌صورت کاهش محسوس تراکم و وزن خشک علف‌های هرز مشاهده شده و در نهایت منجر به افزایش عملکرد غده سیب‌زمینی در مزرعه شد. بنابراین، این روش می‌تواند به‌عنوان یک راهکار کارآمد در مدیریت علف‌های هرز و افزایش عملکرد سیب‌زمینی در نظر گرفته شود. برای دستیابی به این نتایج، تهیه و کاربرد صحیح محلول علف‌کش اهمیت زیادی دارد. به‌منظور سم‌پاشی یک هکتار، یک لیتر از علف‌کش متری‌بوزین با فرمولاسیون سوسپانسیون غلیظ باید در 400 لیتر آب با pH و سختی مناسب حل شود. کیفیت آب مصرفی نیز نقش مهمی در کارایی علف‌کش دارد. آب مورد استفاده باید فاقد ذرات معلق بوده و ترجیحاً دارای pH کمی اسیدی در محدوده 5 تا 6 باشد زیرا متری‌بوزین در این شرایط بیش‌ترین اثربخشی را نشان می‌دهد. در صورت بالا بودن pH یا سختی زیاد آب، ممکن است کارایی علف‌کش کاهش یابد. به‌همین دلیل، استفاده از آب با سختی کم تا متوسط توصیه می‌شود. در صورت نیاز و به‌منظور تنظیم pH، می‌توان با اضافه کردن مقدار 2-5 کیلوگرم کود سولفات آمونیم در 400 لیتر آب قبل از افزودن علف‌کش و یا با کاربرد ترکیبات تنظیم‌کننده pH موجود در بازار نسبت به اصلاح pH آب اقدام کرد. ابتدا مخزن سم‌پاش تا حدود نیمی از گنجایش و ظرفیت سم‌پاش با آب با کیفیت مناسب پر می‌شود. سپس علف‌کش به مخزن اضافه شده و در ادامه با افزودن بقیه آب، حجم محلول به 400 لیتر می‌رسد. هم‌زدن مناسب محلول در تمام مراحل به‌ویژه در صورت وجود همزن دستی یا مکانیکی یا همزن هیدرولیکی با روش شیر برگشت به داخل مخزن در سم‌پاش، برای یکنواخت شدن محلول ضروری است. عملیات سم‌پاشی باید در شرایط مناسب محیطی انجام گیرد به‌طوری‌که هوا آرام، بدون باد و بارندگی بوده و دمای محیط، معتدل باشد تا از تبخیر یا شسته شدن علف‌کش و رسیدن علف‌کش به ریشه‌ها جلوگیری شود. هم‌چنین، رعایت نکات ایمنی از جمله: استفاده از لباس کار، دستکش، ماسک، عینک محافظ و چکمه در هنگام سم‌پاشی ضروری است. به‌طور کلی، دقت در آماده‌سازی محلول و اجرای صحیح عملیات سم‌پاشی، نقش مستقیمی در موفقیت کنترل علف‌های هرز و افزایش عملکرد سیب‌زمینی دارد.

با توجه به نتایج حاصل از این بررسی به‌روشنی مشخص شد که کاربرد علف‌کش متری‌بوزین با فرمولاسیون سوسپانسیون غلیظ به‌خوبی می‌تواند تراکم و وزن خشک علف‌های هرز را کاهش دهد و عملکرد کل غده سیب‌زمینی را خیلی بهتر از متری‌بوزین پودری مرسوم افزایش دهد. نکات کلیدی و توصیه‌های فنی در این زمینه به‌شرح ذیل است:

1) کاربرد علف‌کش متری‌بوزین با فرمولاسیون سوسپانسیون غلیظ به‌میزان یک لیتر در هکتار در مرحله پیش‌رویشی (حدود یک هفته پس از کاشت سیب‌زمینی) به‌عنوان یک راهبرد مؤثر، ایمن و اقتصادی در کنترل علف‌های هرز مزارع سیب‌زمینی در شرایط اقلیمی مشابه استان همدان توصیه می‌شود. برای دستیابی به بیش‌ترین کارایی، رعایت نکات زیر ضروری است:

2) تهیه محلول سم با 400 لیتر آب در هکتار با pH و سختی آب مناسب

3) استفاده از آب با pH حدود 5 تا 6 و سختی کم تا متوسط (با افزودن مقدار 2-5 کیلوگرم کود سولفات آمونیم در 400 لیتر آب، قبل از افزودن علف‌کش و یا با کاربرد ترکیبات تنظیم‌کننده pH موجود در بازار)

4) انجام سم‌پاشی در شرایط هوای آرام، بدون باد و بارندگی و دمای معتدل

5) رعایت کامل اصول ایمنی فردی و فنی در هنگام سم‌پاشی

اجرای صحیح این توصیه‌ها موجب افزایش یکنواختی پخش سم، بهبود جذب علف‌کش، کاهش خطر خسارت به گیاه زراعی و افزایش پایداری اثر علف‌کش در خاک خواهد شد.

سیب‌زمینی یکی از مهم‌ترین محصولات زراعی در جهان و ایران به‌شمار می‌رود و از نظر سطح زیرکشت و میزان تولید، پس از گندم، برنج و ذرت در رتبه چهارم قرار دارد (3). یکی از مهم‌ترین عوامل محدودکننده عملکرد و کیفیت سیب‌زمینی، علف‌های هرز است که از طریق رقابت با سیب‌زمینی باعث ایجاد محدودیت منابع رشد از جمله: جذب آب، مواد غذایی و نور و به‌تبع آن منجر به افت عملکرد و افزایش هزینه‌های تولید شده و خسارت اقتصادی قابل‌توجهی به این محصول وارد می‌سازد. برای کنترل علف‌های هرز، روش‌های متعددی از جمله: روش‌های زراعی، مکانیکی و شیمیایی به‌کار گرفته می‌شود. با این حال کنترل شیمیایی به‌دلیل سرعت اثر، سهولت اجرا و کارایی بالا، هم‌چنان یکی از مؤثرترین روش‌ها در مزارع سیب‌زمینی محسوب می‌شود. در این میان، علف‌کش متری‌بوزین از گروه تریازین‌ها به‌واسطه خاصیت انتخابی و سیستمیک بودن، به‌عنوان یکی از پرکاربردترین علف‌کش‌ها در مدیریت شیمیایی علف‌های هرز سیب‌زمینی شناخته می‌شود. این علف‌کش با مهار انتقال الکترون در فتوسیستم II و اختلال در فرایند فتوسنتز، موجب توقف رشد و در نهایت مرگ علف‌های هرز حساس می‌شود و قابلیت کاربرد به‌صورت پیش‌رویشی و پس‌رویشی را دارد. نتایج پژوهش‌ها نشان داده است که کاربرد متری‌بوزین به‌میزان 750 گرم ماده مؤثره در هکتار، کاهش معنی‌داری در تراکم و وزن خشک علف‌های هرز ایجاد کرده و از طریق کاهش رقابت، سبب افزایش عملکرد غده سیب‌زمینی نسبت به تیمار شاهد می‌شود (1). میزان مصرف متری‌بوزین به‌طور مستقیم به نوع خاک، بافت خاک، مقدار ماده آلی و شرایط محیطی وابسته است. در خاک‌های سبک (شنی یا با درصد رس پائین) به‌دلیل خطر بیش‌تر آبشویی و احتمال افزایش سمیت برای گیاه زراعی، توصیه می‌شود که از دوزهای پائین‌تر استفاده شود. در مقابل، در خاک‌های سنگین‌تر با درصد رس و ماده آلی بالاتر به‌دلیل جذب بیش‌تر علف‌کش به‌وسیله ذرات خاک و کاهش دسترسی زیستی آن، ممکن است نیاز به استفاده از دوزهای بالاتر در محدوده توصیه‌شده وجود داشته باشد. بنابراین، انتخاب میزان مصرف متری‌بوزین باید با توجه به بافت خاک، ظرفیت نگهداری آب و ماده آلی انجام شود تا ضمن دستیابی به کنترل مطلوب علف‌های هرز، خطر خسارت به محصول و اثرات زیست‌محیطی کاهش یابد.

علاوه بر دوز و زمان مصرف، انتخاب فرمولاسیون مناسب متری‌بوزین نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش کارایی، پایداری و فراهمی زیستی ماده مؤثره دارد. با توجه به پیامدهای زیست‌محیطی نامطلوب سموم پودری در کشاورزی نوین، توسعه و کاربرد فرمولاسیون‌های مایع و آب‌پایه به‌عنوان رویکردی علمی در جهت ارتقای ایمنی انسان و حفاظت از محیط زیست مورد توجه قرار گرفته است. مطالعات نشان می‌دهد که نوع فرمولاسیون متری‌بوزین می‌تواند بر پایداری، رفتار و توزیع ماده مؤثره در محیط‌هایی مانند خاک تأثیرگذار باشد و از این طریق، کارایی نهایی علف‌کش را تحت تأثیر قرار دهد. به‌عبارت دیگر، تفاوت در فرمولاسیون می‌تواند منجر به تغییر در ثبات شیمیایی، میزان در دسترس بودن برای جذب توسط علف‌های هرز و در نهایت اثربخشی زیستی متری‌بوزین در شرایط محیطی مختلف شود (2). با توجه به اهمیت مدیریت مؤثر علف‌های هرز در افزایش عملکرد سیب‌زمینی و نقش ذاتی فرمولاسیون در بهبود کارایی علف‌کش‌ها، انجام بررسی‌های مقایسه‌ای میان فرمولاسیون‌های مختلف متری‌بوزین از نظر کنترل علف‌های هرز و عملکرد غده سیب‌زمینی ضروری به نظر می‌رسد.