| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,251 |
| تعداد مقالات | 35,917 |
| تعداد مشاهده مقاله | 54,570,294 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 93,692,926 |
ارزیابی قابلیت پذیرش "سند جنگلداری اجتماعی زاگرس" براساس نظریه انتشار نوآوری‌ها | ||
| تحقیقات جنگل و صنوبر ایران | ||
| مقاله 6، دوره 34، شماره 2 - شماره پیاپی 104، تیر 1405، صفحه 201-216 اصل مقاله (354.24 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijfpr.2026.372072.2223 | ||
| نویسندگان | ||
| رحیم ملک نیا1؛ احمد بیرانوند2؛ احمد بازگیر* 3 | ||
| 1استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع‌طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران | ||
| 2دکتری سیاست جنگل دانشگاه تهران، عضو هیئت مدیره موسسه شمیم جنگل ایران | ||
| 3نویسنده مسئول، استادیار، گروه مهندسی منابع‌طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع‌طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: طی چند دهه گذشته، برنامهها و طرحهای مختلفی برای مدیریت جنگلهای زاگرس تدوین و اجرا شده است. ناکارآمدی این برنامهها به دلایل مختلف ازجمله رویکردهای بالا به پایین، موضوع‌های فنی و تشدید روند تخریب جنگل‌ها سبب تدوین برنامه جدیدی ازسوی سیاست‌گذاران و برنامه‌‌ریزان با عنوان «جنگلداری اجتماعی زاگرس» شده است. این سند به‌عنوان تلاشی برای بازتعریف حکمرانی جنگلهای زاگرس و ارتقای نقش بازیگران غیردولتی تدوین شده است. بسیاری از اسناد و برنامه‌های نوآورانه در مرحله اجرا با شکاف میان اهداف اعلام‌شده و واقعیت‌های میدانی مواجه می‌شوند. این پژوهش با هدف بررسی ابعاد گوناگون این سند ازجمله ساختارهای نهادی، اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی و حفاظت و احیای بوم‌سازگان زاگرس از دیدگاه ذی‌نفعان مختلف انجام شده است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش با بهره‌‌گیری از نظریه انتشار نوآوری‌ها، پذیرش یا عدم پذیرشِ سند جنگلداری اجتماعی زاگرس باتوجه‌به عوامل مزیت نسبی، سازگاری، پیچیدگی، آزمونپذیری، مشاهده‌‌پذیری و کانالهای ارتباطی به‌صورت نظام‌مند ارزیابی شد. بدین منظور با استفاده از پرسش‌نامه محقق‌ساخت، هریک از عوامل ذکرشده در پنج تا هفت گویه مقوله‌‌بندی شد. پاسخ‌ها براساس طیف لیکرتِ پنج‌درجه‌ای از خیلی کم تا خیلی زیاد تنظیم شدند. برای اطمینان از روایی محتوای پرسش‌نامه از روش اعتبارسنجی مبتنی‌بر اجماع خبرگان استفاده شد. برای سنجش پایایی درونی پرسش‌نامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد که مقدار آن ۹۸۳/0 به‌دست آمد. جامعه آماری پژوهش شامل همه صاحب‌نظران، خبرگان و فعالان کلیدی در سه گروه دانشگاه و تحقیقات، سمن‌‌ها و اجرا بودند. باتوجه‌به ماهیت تخصصی جامعه و لزوم آشنایی افراد با سند جنگلداری اجتماعی زاگرس از روش نمونه‌گیری غیرتصادفی هدفمند استفاده شد. بر این اساس، حجم نمونه نهایی برابر با 81 نفر شامل دانشگاه و تحقیقات (28 نفر)، سمن‌‌ها (24 نفر) و بخش اجرا (29 نفر) بود. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS26 از دو دسته آمار توصیفی و استنباطی استفاده شد. در بخش آمار استنباطی از آزمون ناپارامتریک فریدمن برای مقایسه و رتبه‌بندی میانگین رتبه‌های شش عامل پذیرش نوآوری استفاده شد. آزمون کروسکال- والیس برای بررسی وجود یا عدم وجود تفاوت معنی‌‌دار بین نگرش سه گروه نسبت به هریک از عاملهای شش‌گانه و نمره کل پذیرش استفاده شد. نتایج: براساس یافته‌های به‌دست‌آمده، پاسخ کارشناسان در ارتباط با عاملهای برتری نسبی، سازگاری، پیچیدگی، مشاهده‌‌پذیری و کانالهای ارتباطی به‌ترتیب 6/71، 8/81، 3/87، 7/77 و 7/87 درصد در بخش‌‌های «خیلی کم»، «کم» و «متوسط» ادراک شدند. عامل آزمونپذیری، با بیشترین پاسخ در سطح «متوسط» (8/37 درصد) و برابری تقریبی پاسخ سطوح «کم» و «خیلی کم» (6/31 درصد) با سطوح «زیاد» و «خیلی زیاد» (6/30 درصد) همراه بود. عامل کانالهای ارتباطی، کمترین نتیجه و عامل آزمونپذیری مطلوب‌‌ترین نتیجه ادراکی را در بین کارشناسان داشت. با وجود این، میانگین و اولویت هر عامل در پذیرش سند جنگلداری اجتماعی زاگرس متفاوت بود. به‌طوری‌که نتایج آزمون فریدمن نشان داد که بین عوامل مورد بررسی، تفاوت معنیداری وجود دارد (01/0>p). براساس میانگین رتبه‌ها، عامل آزمونپذیری با میانگین رتبه 6/4 در رتبه اول و پس از آن، به‌ترتیب عاملهای مزیت نسبی (16/4)، قابلیت مشاهده (87/3)، سازگاری (97/2)، کانالهای ارتباطی (76/2) و پیچیدگی (64/2) قرار گرفتند. همچنین، توزیع نگرش کلی پاسخ‌گویان نسبت به احتمال موفقیت طرح نشان داد که 7/50 درصد پاسخ‌گویان، احتمال موفقیت آن را «کم» و «خیلی کم»، 3/33 درصد «متوسط» و فقط 16 درصد «زیاد» و «خیلی زیاد» می‌دانستند. درنهایت، نتایج آزمون کروسکال- والیس بین سه گروه مورد پژوهش نشان داد که تفاوت معنیداری در دیدگاه آنان وجود ندارد. نتیجه‌گیری کلی: درمجموع باتوجه‌به نتایج این پژوهش، سند جنگلداری اجتماعی زاگرس ازنظر کارشناسان با چالش‌هایی ازجمله مزیت نسبی اندک در مقایسه با طرحهای پیشین اجراشده در منطقه، ناسازگاری با شرایط حاکم‌بر عرصه و نهادهای مرتبط، پیچیدگی زیاد، تردید در مشاهده‌‌پذیری و چشم‌‌انداز آن و ضعف کانالهای ارتباطی مواجه است. این ادراک بیشتر از هر موضوعی نشان‌‌دهنده ضعف مشارکت آنان در تهیه سند است. توصیه می‌‌شود که اجرای این سند در مقیاس وسیع تا رفع ابهام‌های آن متوقف شود و دیدگاه ذی‌نفعان مختلف در بازنگری سند به‌کار گرفته شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آزمونپذیری؛ جنگلداری مشارکتی؛ سیاست‌گذاری؛ طرح جنگلداری؛ مشارکت ذی‌نفعان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Assessment of the acceptance potential of the "Zagros Social Forestry Document" in Iran based on the Diffusion of Innovations Theory | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Rahim Maleknia1؛ Ahmad Beiranvand2؛ Ahmad Bazgir3 | ||
| 1Prof., Forestry Department, Natural Resources Faculty, Lorestan University, Khorramabad, Iran | ||
| 2Ph.D. in Forest Policy, University of Tehran, Board Member, Shamim Forest Institute of Iran, Tehran, Iran | ||
| 3Corresponding author, Assistant Prof., Department of Natural Resources, Razi University, Kermanshah, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Background and objectives: Over the past few decades, various programs and plans have been developed and implemented for the management of Zagros forests. The inefficiency of these programs, due to various reasons including top-down, state-driven, and predominantly technical approaches, along with the escalating degradation of the forests, has led policymakers and planners to develop a new program titled the "Zagros Social Forestry" document. This document has been prepared as an effort to redefine the governance of Zagros forests and enhance the role of non-governmental stakeholders. Many innovative documents and programs face a gap between their stated objectives and on-the-ground implementation. This research aims to examine various aspects of this document, including institutional, sociocultural, and economic structures, as well as the protection and restoration of Zagros ecosystems, from the perspectives of various stakeholders. Methodology: In this study, using the Diffusion of Innovations Theory, the potential acceptance or non-acceptance of the Zagros Social Forestry document was evaluated based on the factors of Relative Advantage (RA), Compatibility (Cb), Complexity (Cx), Trialability (T), Observability (O), and Communication Channels (CC). For this purpose, using a researcher-made questionnaire, each of the aforementioned factors was categorized into five to seven items. Responses were rated based on a five-point Likert scale from "very low" to "very high." To ensure the content validity of the questionnaire, an expert consensus-based validation method was used. The internal reliability of the questionnaire was assessed using Cronbach's alpha coefficient, which yielded a value of 0.983. The statistical population of the study included all experts, specialists, and key stakeholders in three groups: university and research institutions, NGOs, and the executive branch. Given the specialized nature of the population and the necessity of participants' familiarity with the Zagros Social Forestry document, a purposive non-random sampling method was employed. Accordingly, the final sample size was 81 individuals, comprising 28 from university and research institutions, 24 from NGOs, and 29 from the executive branch. For data analysis using SPSS software version 26, both descriptive and inferential statistics were utilized. In the inferential statistics section, the non-parametric Friedman test was used to compare and rank the mean ranks of the six innovation acceptance factors. The Kruskal-Wallis test was applied to examine whether significant differences existed in the attitudes of the three groups toward each of the six factors and the total acceptance score. Results: The results indicated that the experts' responses regarding the factors of RA, Cb, Cx, O, and CC were predominantly perceived as "very low," "low," and "medium" at 71.6%, 81.8%, 87.3%, 77.7%, and 87.7%, respectively. The factor of trialability had the highest proportion of responses at the "medium" level (37.8%), with nearly equal proportions between the "low" and "very low" levels combined (31.6%) and the "high" and "very high" levels combined (30.6%). Among the experts, CC received the least favorable assessment, while T was viewed most favorably. However, the mean rank and priority of each factor in the acceptance of the Zagros Social Forestry document differed. The Friedman test results revealed a statistically significant difference among the examined factors (p < 0.01). Based on mean ranks, T ranked first with a mean rank of 4.6, followed by RA (4.16), O (3.87), Cb (2.97), CC (2.76), and Cx (2.64). Furthermore, the distribution of respondents’ overall attitude toward the plan’s likelihood of success showed that 50.7% considered its success probability "low" or "very low," 33.3% considered it "medium," and only 16% considered it "high" or "very high." Finally, the results of the Kruskal-Wallis test among the three studied groups indicated no statistically significant difference in their perspectives. Conclusion: In general, based on the results of the study, from the experts’ perspective, the Zagros Social Forestry document faces weaknesses in terms of its perceived RA compared with previously implemented programs in the region, incompatibility with the prevailing conditions on the ground and within relevant institutions, high complexity, ambiguity in observability, and deficiencies in communication channels. This perception, more than anything, indicates a lack of meaningful involvement of stakeholders in the document’s preparation. It is recommended that large-scale implementation of the document should be halted until its ambiguities are resolved, and the views of various stakeholders should be incorporated into revising the document. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Forestry plan, participatory forestry, policy-making, stakeholder participation, trialability | ||
| مراجع | ||
|
- Abdollahi, F., Banj Shafiei, A., Beygi Heidarlou, H. and Mousavi Mirkala, S.R., 2024. Analysis of forest stakeholders’ attitudes toward participatory management in the Sardasht forests, Iranian northern Zagros. Journal of Forest Research and Development, 9(4): 437-461 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.30466/jfrd.2023.54848.1686
- Aboagye-Darko, D. and Mkhize, P., 2025. Unearthing the determinants of digital innovation adoption in the agricultural sector: The role of food security awareness and agricultural experience. Heliyon, 11(1): e41695. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2025.e41695
- Afrough, A., Zare Mehrjerdi, M.R., Amirtaimoori, S., Mirzaei Khalilababdi, H.R. and Baniasadi, M., 2018. Identification and ranking of factors affecting lack of participation of local beneficiaries in management, preservation and reclamation of Lorestan oak forests. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 26(3): 393-405 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22092/ijfpr.2018.117742
- Baumeister, C.F., Gerstenberg, T., Plieninger, T. and Schraml, U., 2020. Exploring cultural ecosystem service hotspots: Linking multiple urban forest features with public participation mapping data. Urban Forestry and Urban Greening, 48: 126561. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2019.126561
- Bazgir, A., Maleknia, R. and Rahimian, M., 2024. Unveiling rural energy pattern determinants: Insights from forest-dwelling rural households in the Zagros Mountains, Iran. Frontiers in Forests and Global Change, 7: 1348461. https://doi.org/10.3389/ffgc.2024.1348461
- Beiranvand, A. and Avatefi Hemmat, M., 2025. Decline of Zagros forests as a national public issue and a possible policy framework for resolution. Strategy, 34(3): 779-816 (In Persian with English summary).
- Cahyono, E.D., Fairuzzana, S., Willianto, D., Pradesti, E., McNamara, N.P., Rowe, R.L. and van Noordwijk, M., 2020. Agroforestry innovation through planned farmer behavior: Trimming in pine–coffee systems. Land, 9(10): 363. https://doi.org/10.3390/land9100363
- Delpasand, S., Maleknia, R. and Naghavi, H., 2023. REDD+: The opportunity for sustainable management in Zagros forests. Journal of Sustainable Forestry, 42(10): 1004-1019. https://doi.org/10.1080/10549811.2022.2130359
- Ebrahimi Rostaghi, M., 2023. Managing the Extra-Hyrcanian Forests of Iran (Part one: 1949-1978). Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 31(1): 65-85 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22092/ijfpr.2023.361725.2096
- Ebrahimi Rostaghi, M., 2024a. Managing the Extra-Hyrcanian Forests of Iran (Part three: 1996-2010). Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 32(3): 284-306 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22092/ijfpr.2024.365691.2162
- Ebrahimi Rostaghi, M., 2024b. Managing the Extra-Hyrcanian Forests of Iran (Part two: 1979-1996). Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 32(1): 77-95 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22092/ijfpr.2024.364356.2136
- Ferreira da Silva, M.J., Minhós, T. and Sampaio-Dias, S., 2024. News for nature: Communicating biodiversity importance and conservation challenges in Guinea-Bissau, West Africa, through local media and online platforms. Conservation Science and Practice, 6(1): e13051. https://doi.org/10.1111/csp2.13051
- Ghanbari Motlagh, M. and Kiadaliri, M., 2021. Zoning of areas with susceptibility to oak decline in western Iran. Quaestiones Geographicae, 40(1): 75-83. https://doi.org/10.2478/quageo-2021-0006
- Grimm, S., 2019. Effects of choice observability on risk taking: The role of norms. Journal of Behavioral and Experimental Economics, 80: 34-46. https://doi.org/10.1016/j.socec.2019.03.003
- Haidari, M., Jahanbazy Goujani, H., Maleki, S., Jaafari, A., Pourhashemi, M., Henarah, J., Rahimi, H. and Khanhasani, M., 2025. Oak decline in the Zagros forests: Temporal variation, severity, and environmental and stand structural drivers. Global Ecology and Conservation, 62: e03811. https://doi.org/10.1016/j.gecco.2025.e03811
- Heidari, M., Lotfalian, M., Tashakori, M. and Valipour, A., 2017. The policy of agroforestry systems in Baneh forest, Northern Zagros. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 25(2): 185-195 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22092/ijfpr.2017.111754
- Karami, P. and Tavakoli, S., 2025. Non-parametric spatiotemporal trends in fire: An approach to identify fire regimes variations and predict seasonal effects of fire in Iran. PLOS One, 20(4): e0319993. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0319993
- Kernecker, M., Seufert, V. and Chapman, M., 2021. Farmer-centered ecological intensification: Using innovation characteristics to identify barriers and opportunities for a transition of agroecosystems towards sustainability. Agricultural Systems, 191: 103142. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2021.103142
- Khabazi, F., Najafi, A., Asadi-Fard, E. and Kargar, M., 2025. Investigation of documents on oak decline in Zagros forests based on a scientometric approach. Journal of Wood and Forest Science and Technology, 32(1): 41-62 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22069/jwfst.2025.23434.2093
- Khedrizadeh, M., Maleknia, R., Adeli, K. and Henareh, J., 2017. Survey of barriers and potential field to involve local people in the forest management process (Case study: Local communities in Nameshir, Baneh). Journal of Wood and Forest Science and Technology, 24(3): 35-48 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22069/jwfst.2017.12024.1634
- Lavoie, A.L., Dentzman, K. and Wardropper, C.B., 2021. Using diffusion of innovations theory to understand agricultural producer perspectives on cover cropping in the inland Pacific Northwest, USA. Renewable Agriculture and Food Systems, 36(4): 384-395. https://doi.org/10.1017/S1742170520000423
- Mahmoudi, B., Bazgir, A., Feghhi, J. and Jafari, F., 2016. Prioritize the degree of degradation forms in forest sites of Iran. Journal of Forest and Wood Products, 68(4): 919-930 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22059/jfwp.2015.57125
- Marie, M., Lemessa, D., Esa, E., Tadesse, B. and Azadi, H., 2024. Determinants of farmers’ perceptions towards socioecological benefits of agroforestry practices in Northwestern Ethiopia. International Journal of Forestry Research, 2024(1): 5543119. https://doi.org/10.1155/2024/5543119
- Mohammadi, Z., Kašpar, J. and Tahri, M., 2025. Exploring forest owners’ intentions for public participation in forest management planning: A case study in the Czech Republic. Frontiers in Forests and Global Change, 8: 1704629. https://doi.org/10.3389/ffgc.2025.1704629
- Mohammadi, Z., Kašpar, J., Tahri, M. and Sherstiuk, M., 2024. Assessing citizens’ willingness for participatory forest management planning: A case study in the Czech Republic. Forest Policy and Economics, 169: 103345. https://doi.org/10.1016/j.forpol.2024.103345
- Montes de Oca Munguia, O., Pannell, D.J. and Llewellyn, R., 2021. Understanding the adoption of innovations in agriculture: A review of selected conceptual models. Agronomy, 11(1): 139. https://doi.org/10.3390/agronomy11010139
- Niedziałkowski, K. and Chmielewski, P., 2023. Challenging the dominant path of forest policy? Bottom-up, citizen forest management initiatives in a top-down governance context in Poland. Forest Policy and Economics, 154: 103009. https://doi.org/10.1016/j.forpol.2023.103009
- Parma, R., Maleknia, R., Shataee, S. and Naghavi, H., 2017. Land cover change modeling based on artificial neural networks and transmission potential method in LCM (Case study: Forests Gilan-e Gharb, Kermanshah Province). Town and Country Planning, 9(1): 129-151 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22059/jtcp.2017.61410
- Rogers, E.M., 2003. Diffusion of Innovations, Fifth Edition. Free Press, New York, 576p.
- Soltani, A., Angelsen, A., Eid, T., Noori Naieni, M.S. and Shamekhi, T., 2012. Poverty, sustainability, and household livelihood strategies in Zagros, Iran. Ecological Economics, 79: 60-70. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2012.04.019
- Tashakori Ghoozhdi, M., Heidari, M. and Masoumian Kaleshtari, A., 2018. Providing a model for designing the criteria and markers for sustainable management of Zagros forest (Case study: Firoozabad forests of Kermanshah). Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 26(4): 551-564 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22092/ijfpr.2018.118585
- Wensing, J., Carraresi, L. and Bröring, S., 2019. Do pro-environmental values, beliefs and norms drive farmers’ interest in novel practices fostering the bioeconomy? Journal of Environmental Management, 232: 858-867. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2018.11.114
- Zarei, F., Dehghani, A., Ratanasiri, A., Ghaffari, M., Raina, S.K., Halimi, A., Rakhshanderou, S., Ismael, S.A., Amiri, P., Aminafshar, A. and Mosavi Jarrahi, A., 2024. ChecKAP: A checklist for reporting a knowledge, attitude, and practice (KAP) study. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 25(7): 2573-2577. https://doi.org/10.31557/APJCP.2024.25.7.2573
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 235 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 74 |
||