| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,251 |
| تعداد مقالات | 35,917 |
| تعداد مشاهده مقاله | 54,569,580 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 93,692,470 |
جایگاه حفاظتی Nepeta sahandica، گونه‌ای انحصاری از شمال غرب ایران | ||
| طبیعت ایران | ||
| مقاله 11، دوره 10، شماره 5 - شماره پیاپی 54، آذر و دی 1404، صفحه 115-119 اصل مقاله (481.18 K) | ||
| نوع مقاله: معرفی گونه‌های گیاهی نادر و در معرض انقراض ایران | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/irn.2026.369130.1643 | ||
| نویسندگان | ||
| حمیده فخررنجبری1؛ زیبا جم زاد* 2؛ محمود بیدارلرد3؛ عادل جلیلی2؛ ناصر کاسبی3 | ||
| 1پژوهشگر، بخش تحقیقات جنگلها، مراتع و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، تبریز، ایران | ||
| 2استاد پژوهش، بخش تحقیقات گیاه‌شناسی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، تهران، ایران | ||
| 3استادیار، بخش تحقیقات جنگلها، مراتع و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، رشت، ایران | ||
| چکیده | ||
| جنسL. Nepeta از بزرگ‌ترین جنس‌های خانواده نعنا (Lamiaceae) در ایران به‌شمار می‌رود. ایران، با بیش‌ترین تنوع و فراوانی گونه‌ها، یکی از مراکز تنوع و گونه‌زایی این جنس در جهان است. حدود ۵۴درصد از گونه‌های Nepeta در ایران انحصاری هستند که تعدادی از آن‌ها، پراکندگی محدودی دارند و تنها در یک استان مشاهده می‌شوند، این گونه‌ها بسیار نادر و از‌نظر حفاظتی بسیار آسیب‌پذیر هستند. گونه پونه‌سای سهندی Nepeta sahandica یکی از گونه‌های نادر ایران است که رویشگاه‌های محدودی در شمال غرب ایران در استان‌های آذربایجان شرقی و در ارتفاعات 3665-3000 متری در کوه سهند در مسیر قله کمال تا قله اصلی و نیز در استان اردبیل، کوه آق‌داغ و در ارتفاع 3000-3300 متری دارد. جایگاه حفاظتی این گونه بر‌اساس دستورالعمل اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) بررسی شد. مجموع مساحت تحت اشغال (AOO) در دو استان، ۴۴/۱ کیلومتر‌مربع و محدوده پراکندگی یا محدوده حضور آن (EOO)، ۷/ ۱۰۳کیلومتر‌مربع، برآورد و «در بحران انقراض (CR)» معرفی شد. با توجه به محدود‌بودن رویشگاه و آسیب‌پذیری این گیاه، حفاظت در رویشگاه اصلی، توسط ارگان‌های مرتبط ضروری است و باید در اولویت قرار گیرد. حفاظت خارج از رویشگاه از طریق نگهداری بذر این گونه در بانک ژن منابع طبیعی کشور و کاشت بذر و پرورش آن در ایستگاه‌های تحقیقاتی با اقلیم مرتبط و باغ گیاه‌شناسی ملی ایران و نیز بازکاشت آن در رویشگاه‌های طبیعی، می‌تواند به حفاظت و احیای این گونه کمک نماید. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| پهنه‌های کوهسری؛ فلور ایران؛ سهند؛ دامنه‌های واریزه‌ای | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Conservation status of Nepeta sahandica, an endemic species from NW Iran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hamideh Fakhrranjbari1؛ Ziba Jamzad2؛ Mahmoud Bidarlord3؛ Adel Jalili2؛ Naser Kasebi3 | ||
| 1Research Expert, Research Division of Natural Resources Department, East Azarbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tabriz, Iran | ||
| 2Professor, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| 3Assistant Professor, Watershed Management and Forests and Rangelands Research Department, Guilan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The genus Nepeta L. is among the largest genera of the family Lamiaceae in the flora of Iran, distinguished by remarkable taxonomic diversity and high species richness. Owing to this exceptional diversification, Iran is recognized as one of the principal global centers of speciation and diversity for the genus. With approximately 54% endemic species, Nepeta represents the most significant genus of Lamiaceae in the country. Several endemic taxa exhibit extremely restricted geographical ranges, often confined to a single province, and are therefore regarded as rare, vulnerable, or threatened. Nepeta sahandica is a rare endemic species distributed in northwestern Iran, specifically in East Azerbaijan and Ardabil. It occurs at elevations of 3000–3665 m above sea level in the Sahand Mountains and 3000–3600 m in the Aghdagh Mountains. The conservation status of N. sahandica was evaluated in accordance with the criteria of the International Union for Conservation of Nature (IUCN). The Area of Occupancy (AOO) was calculated as 1.2 km², while the Extent of Occurrence (EOO) was estimated at 103.6 km². Based on these parameters and the limited number of mature individuals, the species is classified as Critically Endangered (CR). Given its narrow distribution range and small population size, urgent in-situ conservation measures should be implemented by the Forests, Rangeland and Watershed Management Organization and the Department of Environment of Iran. Ex-situ conservation strategies may include long-term seed storage in the Natural Resources Gene Bank of Iran, cultivation and propagation at regional research stations in East Azerbaijan and Ardabil provinces, and maintenance within the National Botanical Garden of Iran. Reintroduction into suitable natural habitats could further contribute to the preservation and ecological restoration of this threatened endemic species. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Alpine zone, Iran flora, Sahand, Scree | ||
| مراجع | ||
|
بیدارلرد، م. و جم‌زاد، ز.، ۱۳۹۸. جایگاه حفاظتی گونه Nepeta sahandica Noroozi & Ajani. کنگره بین‌المللی سالیانه یافته‌های نوین در علوم کشاورزی.
پورمیرزایی، ا.، جم‌زاد، ز.، جلیلی، ع. و غنچه‌پور، م.، 1400. جایگاه حفاظتی دو گونه انحصاری از جنس نعنای گربه .Nepeta L از خانواده نعنا. طبیعت ایران، 6 (2): 131-137. DOI: 10.22092/IRN.2021.354165.1349
جـم‌زاد، ز.، 1391. فلـور ایـران، شماره 76، تیره نعنا. ویراسـتاران: اسـدی، م.، معصومـی، ع.ا. و مظفریان، و.، جلد 76 ،خانواده نعنا، انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور.
جم‌زاد، ز. و جلیلی، ع.، 1395 .طرح تعیین جایگاه حفاظتی گیاهان و اکوسیستم‌های ایران. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.
حیدری ریکان، م.، رحیم‌دخت، ر.، ییلاقی، ش.، جم‌زاد، ز. و جلیلی، ع.، 1401. جایگاه حفاظتی گونه انحصاری پونه‌سای ماکویی Nepeta makuensis Jamzad & Mozaffarian. طبیعت ایران، 7 (1): 131-136. DOI: 10.22092/IRN.2022.357632.1442
درودی، ه.، اجنی، ی.، جم‌زاد، ز. و جلیلی، ع.، 1400. جایگاه حفاظتی گیاه نعنای گربه بلوچستانی Nepeta balouchestanica Jamzad & Ingr. . طبیعت ایران، 6 (6): 151-155.DOI: 10.22092/IRN.2022.355822.1398 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 148 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 105 |
||