| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,251 |
| تعداد مقالات | 35,917 |
| تعداد مشاهده مقاله | 54,569,576 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 93,692,462 |
دانش بومی مدیریت کوچ در طوایف عشایری | ||
| طبیعت ایران | ||
| مقاله 5، دوره 10، شماره 5 - شماره پیاپی 54، آذر و دی 1404، صفحه 41-51 اصل مقاله (814.25 K) | ||
| نوع مقاله: نامه‌های علمی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/irn.2026.370433.1666 | ||
| نویسندگان | ||
| علی محبی* 1؛ جواد معتمدی2؛ علیرضا افتخاری3؛ سمیه ناصری4؛ اکبر ابرغانی5؛ حسن قلیچ نیا6؛ سید محمد رضا حبیبیان7؛ رضا سیاه منصور8 | ||
| 1استادیار پژوهش، بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 3استادیار پژوهش، بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 4استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سمنان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سمنان، ایران | ||
| 5استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اردبیل، ایران | ||
| 6دانشیار پژوهش، استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ساری، ایران | ||
| 7استادیار پژوهش، استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران | ||
| 8دانشیار پژوهش، استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌‌آباد، ایران | ||
| چکیده | ||
| مرتع‌داری علمی در ایران، در بستر تحول فکری و سنتی بهره‌‌برداران، تکامل نیافته است، بنابراین، نمی‌‌تواند ازنظر علمی، راهگشای بهرهبرداری صحیح از این منبع باارزش طبیعی باشد. ازاین‌رو، همواره این پرسش‌ها مطرح است که دانش بومی مرتع‌داران و عشایر، در خصوص مدیریت مراتع، چگونه است؟ و نحوه کاربست دانش یادشده، در مدیریت علمی مراتع، چگونه باید باشد؟. بدون تردید، دانش بومی نقش مؤثری در مدیریت مراتع دارد و می‌‌تواند زمینه موفقیت طرحهای مرتع‌داری را با افزایش سطح مشارکت آن‌ها، فراهم کند. بنابراین، با فرض بر اینکه اعمال دانش بومی در برنامه‌‌ریزی‌‌ها، می‌‌تواند فرایند بهرهبرداری پایدار از مراتع را سرعت ببخشد و موفقیت طرحهای مرتع‌داری را افزایش دهد، «واکاوی دانش بومی مدیریت مراتع عشایری»، در دستور کار قرار گرفت و این دانش در پنج محور «مدیریت کوچ»، «مدیریت چرا»، «مدیریت تغذیه دام در مرتع»، «مدیریت تولید محصولات دامی» و «مدیریت عملیات اصلاح مرتع»، تدوین شد. از بین محورهای یادشده، تمرکز پژوهش پیش‌رو بر ارائه مقوله‌‌های مرتبط با «مدیریت کوچ» است که درعمل از سوی عشایر انجام می‌شود، اما در تدوین طرحهای مرتع‌داری، نادیده گرفته شده‌‌اند. بررسی‌‌ها نشان داد، باوجود تشابهات موجود، تقویم و نحوه کوچ عشایر در مناطق مختلف اکولوژیک، به‌‌تناسب مقتضیات محیط، متفاوت است. بر همین اساس، تهیه طرحهای مرتع‌داری، که تقویم کوچ در آن‌ها لحاظ شده باشد، هم‌زمان برای هر دو قطب اکولوژیک ییلاق و قشلاق، الزامی است و باید از ارائه طرح مرتع‌داری صرفاً برای یک قطب اکولوژیک، خودداری کرد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| مدیریت مرتع؛ مرتع‌دار؛ عشایر؛ طرحهای مرتع‌داری؛ دانش بومی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Indigenous knowledge of migration management in nomadic tribes | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Mohebbi1؛ Javad Motamedi2؛ Alireza Ephtekhari3؛ Somaiieh Naseri4؛ Akbar Abarghani5؛ Hasan Ghelichnia6؛ Seied Mohammad reza Habibian7؛ Reza Siahmansour8 | ||
| 1Assistant Professor, Rangeland Research Devision, Forest and Rangeland Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Tehran, Iran. | ||
| 2Associate Professor, Rangeland Research Devision, Forest and Rangeland Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Tehran, Iran | ||
| 3Assistant Professor, Rangeland Research Devision, Forest and Rangeland Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Tehran, Iran | ||
| 4Assistant Professor, Forest and Rangeland Research Devision, Semnan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Semnan, Iran | ||
| 5Assistant Professor, Forest and Rangeland Research Devision, Ardebil Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Ardebil, Iran | ||
| 6Associate Professor, Forest and Rangeland Research Devision, Mazanderan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Sari, Iran | ||
| 7Assistant Professor, Forest and Rangeland Research Devision, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Fars, Iran | ||
| 8Associate Professor, Forest and Rangeland Research Devision, Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Khorramabad, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Scientific rangeland management in Iran has not evolved in alignment with the intellectual traditions and customary practices of its primary users. Consequently, it has not functioned as a fully effective scientific framework for the sustainable and rational utilization of this valuable natural resource. This persistent gap raises a fundamental question: what constitutes the indigenous knowledge of rangeland owners and nomadic pastoralists regarding rangeland management, and in what manner should such knowledge be systematically integrated into formal scientific planning? Undoubtedly, indigenous knowledge plays a pivotal and constructive role in rangeland governance, substantially enhancing the effectiveness of management initiatives by strengthening stakeholder participation and local ownership. Based on the assumption that incorporating indigenous knowledge into planning processes can accelerate sustainable rangeland utilization and improve the long-term success of management programs, the project entitled “Investigation of Indigenous Knowledge of Nomadic Rangeland Management” was undertaken. The identified knowledge was systematically documented, categorized, and compiled within five principal domains: migration management, grazing management, livestock nutrition management within rangelands, livestock product production management, and rangeland improvement operations management. Among these domains, the present study specifically focuses on the categorization and analytical presentation of practices associated with migration management that are actively implemented by nomadic communities but have been largely overlooked in the formulation and execution of conventional rangeland management plans. Empirical findings indicate that, despite certain structural similarities, the timing, calendar structure, and operational modalities of nomadic migration vary significantly across distinct ecological regions, reflecting adaptive responses to environmental constraints and resource dynamics. Accordingly, the preparation of comprehensive rangeland management plans that explicitly incorporate region-specific migration calendars is essential for both ecological poles—summer and winter grazing territories—simultaneously. The formulation of management plans confined to a single ecological pole should therefore be avoided, as it undermines ecological coherence, disrupts traditional mobility systems, and reduces overall management effectiveness. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Range management, rangers, nomads, range management plans, indigenous knowledge | ||
| مراجع | ||
|
اسکندری، ن.، 1400 الف. بررسی مفاهیم مرتع حریم، حریم روستا، محدوده روستا، مراتع روستایی و عشایری. نشریه طبیعت ایران، 6 (5): 26-19.
اسکندری، ن.، 1400 ب. بررسی تحلیلی بر دوره‌های مدیریت بر منابع طبیعی تجدیدشونده و تأکید بر قلمروی بهرهبرداری ایل قشقایی در استان فارس- قسمت دوم. نشریه طبیعت ایران، 7 (3): 21-7.ابرغانی، ا.، محبی، ع.، صحرایی، م.، صمدزاده، ع. و صالح مغانلو، س.، 1402. واکاوی دانش بومی مدیریت مراتع عشایری (استان اردبیل). تهران، گزارش نهایی طرح پژوهشی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 255 صفحه.
افتخاری، ع.، محبی، ع.، ره، ن. و قاسمی‌‌آریان، ی.، 1402. واکاوی دانش بومی مدیریت مراتع عشایری (استان گیلان). تهران، گزارش نهایی طرح پژوهشی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 207 صفحه.
پارسایی، ل.ا.، محبی، ع.، هنردوست، ف.، پارسامهر، م.ر.، مقصودلو، م.ک.، مفیدی‌‌خواجه، آ.م. و عیسایی، ح.، 1402. واکاوی دانش بومی مدیریت مراتع عشایری (استان گلستان). تهران، انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 163 صفحه.
حبیبیان، س.م.ر.، محبی، ع. و شیروانیان، ع.ر.، 1402. واکاوی دانش بومی مدیریت مراتع عشایری (استان فارس). تهران، گزارش نهایی طرح پژوهشی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 160 صفحه.
سیاه‌منصور، ر.، ارزانی، ح.، جعفری، م.، جوادی، س.ا. و طویلی، ا.، 1392. بررسی تأثیر آتش‌سوزی بر ویژگی‌های کمی و کیفی پوشش گیاهی و خاک مراتع. رساله دکتری علوم مرتع، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، 145 صفحه.
سیاه‌منصور، ر.، محبی، ع. و محمدیان، ع.، 1403. تحلیل دانش بومی مدیریت مراتع عشایری (استان لرستان). تهران، گزارش نهایی طرح پژوهشی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، 182 صفحه.
طیبی‌‌ابوالحسنی، س.ا.ح.، 1398. درآمدی بر روش تحقیق: رویه‌های استاندارد تحلیل داده‌‌های کیفی. نشریه سیاست نامه علم و فناوری، 9 (2): 96-67.
فلیک، ا.، 1390. درآمدی بر تحقیق کیفی. مترجم هادی جلیلی. نشر نی. تهران، 492 صفحه
قلیچ‌‌نیا، ح. و محبی، ع.، 1402. واکاوی دانش بومی مدیریت مراتع عشایری (استان مازندران). تهران، گزارش نهایی طرح پژوهشی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 148 صفحه.
مارشال، ک.، و راس من، گ. ب.، 1395. روش تحقیق کیفی. ترجمه علی پارسائیان و سید محمد اعرابی. دفتر پژوهش‌های فرهنگی، تهران، 63-56.
محبی، ع. معتمدی، ج.، خداقلی، م. و افتخاری، .ع.، 1402. واکاوی دانش بومی مدیریت مراتع عشایری (استان چهارمحال و بختیاری). تهران، گزارش نهایی طرح پژوهشی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 243 صفحه.
محبی، ع. و حسینی توسل، م.، 1401. آشنایی با نظریه بنیانی و کاربرد آن در مدیریت مراتع. تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی، 142 صفحه
محبی، ع.، فرضی‌‌زاده، ز. و Black، R.، 1399. ارزیابی نحوه مدیریت مراتع عشایری براساس پروانه‌‌های چرا. تهران، گزارش نهایی طرح پژوهشی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور،560 صفحه
محبی، ع.، فیاض، م. و سیداخلاقی، س.ج.، 1399. بررسی وضعیت مدیریت کوچ و مرتع و امکان‌‌‌سنجی واگذاری آن به تشکل‌‌های عشایری. گزارش نهایی طرح پژوهشی، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 447 صفحه.
معتمدی، ج.، جلیلی، ع.، ارزانی، ح. و خداقلی، م.، 1399. علل تخریب مراتع در کشور و راهکارهای برون‌‌رفت از وضعیت پیش‌‌آمده. نشریه طبیعت ایران، 5 (4): 44-21.
مصداقی، م.، 1394. مرتع‌داری در ایران. مشهد، انتشارات دانشگاه صنعتی سجاد، 328 صفحه.
ناصری، س.، محبی، ع.، نجاتیان، ا.، باصری، ر. و حسینی، س.س.، 1402. واکاوی دانش بومی مدیریت مراتع عشایری (استان سمنان). تهران، گزارش نهایی طرح پژوهشی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 187 صفحه. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 148 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 159 |
||