| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,251 |
| تعداد مقالات | 35,917 |
| تعداد مشاهده مقاله | 54,570,291 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 93,692,924 |
تحلیل تنوع گونه‌ای و تراکم زادآوری در زیر تاج‌پوشش درختان کهن‌سال در جنگل‌های هیرکانی ایران (مطالعه موردی: بخش بهاربن، جنگل خیرود) | ||
| تحقیقات جنگل و صنوبر ایران | ||
| مقاله 3، دوره 34، شماره 2 - شماره پیاپی 104، تیر 1405، صفحه 151-168 اصل مقاله (496.88 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijfpr.2026.371449.2213 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا ویسی1؛ محسن جوانمیری پور* 2؛ وحید اعتماد3؛ محسن قلندر4 | ||
| 1دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد علوم زیستی جنگل، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 2نویسنده مسئول، استادیار، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، کرمانشاه، ایران | ||
| 3دانشیار، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 4استادیار، گروه آمار، دانشکده علوم فنی و مهندسی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: جنگل‌های هیرکانی به‌عنوان زیست‌بوم‌های پویا و متنوع، نقش کلیدی در پایداری بوم‌شناختی و حفظ تنوع زیستی دارند. پایداری این جنگل‌ها به فرایند زادآوری طبیعی وابسته است که ترکیب گونه‌ای، ساختار سنی و توان بازسازی جنگل را تعیین می‌کند. اگرچه پژوهش‌های متعددی درمورد زادآوری در جنگل‌های هیرکانی انجام شده‌اند، اما نقش درختان کهن‌سال در تنوع و تراکم زادآوری در زیر تاج‌پوشش آن‌ها بررسی نشده است. این پژوهش با هدف تحلیل تنوع گونه‌ای و تراکم زادآوری در زیر تاج‌پوشش درختان کهن‌سال در بخش بهاربن جنگل خیرود انجام شد تا نقش این پایه‌ها در پویایی زادآوری طبیعی روشن شود. مواد و روش‌ها: این پژوهش در بخش بهاربن از جنگل آموزشی– پژوهشی خیرود و در محدوده ارتفاعی ۱۰۰۰ تا ۲۲۰۰ متر از سطح دریا انجام شد. بدین منظور، نمونه‌برداری در فصل تابستان انجام گرفت. معیار کهن‌سالی براساس کمینه قطر برابر سینه برای گونه‌ها تعیین شد. درختان کهن‌سال در هر تیپ جنگلی به‌روش کامل تصادفی و با استفاده از نقشه تیپ‌بندی بخش بهاربن و جنگل‌گردشی در عرصه شناسایی شدند. درمجموع، 47 قطعه‌نمونه یک هکتاری شامل ۱۸۸ ریزقطعه‌نمونه و ۶۰ اصله درخت کهن‌سال از پنج گونه شامل پلت (Acer velutinum Boiss.)، راش (Fagus caspica Denk & G.W.Grimm)، توسکای ییلاقی (Alnus subcordata C.A.Mey)، ممرز (Carpinus betulus L.) و بلندمازو (Quercus castaneifolia C.A.Mey.) انتخاب شد. در زیر تاج‌پوشش هر پایه، چهار ریزقطعه‌نمونه ۶×۶ متر مربعی در چهار جهت جغرافیایی مستقر شد. سپس، ویژگی‌های زادآوری شامل تراکم، ترکیب گونه‌ای، وضعیت سلامت، توزیع ارتفاعی و قطری نهال‌ها در این زیرقطعه‌نمونه‌ها ثبت شدند. همچنین، درصد پوشش علفی و عمق لاش‌برگ نیز اندازه‌گیری شد. شاخص‌های تنوع شانون- وینر و سیمپسون برای تعیین تنوع گونه‌ای محاسبه شد. درنهایت، برای بررسی تفاوت تراکم زادآوری میان تیپ‌ها از آزمون t مستقل استفاده شد. نتایج: براساس یافته‌های به‌دست‌آمده، در هر دو تیپ راش خالص و تیپ‌های دیگر، پلت با بیشتر از ۷۰ درصد سهم، غالب‌ترین گونه در زادآوری بود، درحالی‌‌که راش، ممرز و شیردار (Acer cappadocicum Gled.)، سهم بسیار اندکی از زادآوری را به‌خود اختصاص دادند. بیشترین تراکم زادآوری در طبقه قطری کمتر از ۵/۲ میلی‌متر و طبقه ارتفاعی کمتر از ۳۰ سانتی‌متر قرار داشت. پوشش علفی اغلب کمتر از ۵۰ درصد و عمق لاش‌برگ در تیپ راش بیشتر بود. شاخص‌های شانون- وینر و سیمپسون در تیپ راش خالص به‌ترتیب با 39/0 و 08/0، کمتر از مقادیر ثبت‌شده در تیپ‌های دیگر (47/0 و 03/1) به‌دست آمدند. این نتایج بیانگر غلبه چند گونه و پراکنش نامتوازن زادآوری است. بیشتر از ۹۰ درصد زادآوری سالم بود و تفاوت تراکم زادآوری بین تیپ‌ها معنی‌دار نبود (۸۵۴/۰P=). نتیجه‌گیری کلی: براساس نتایج این پژوهش، زادآوری طبیعی در منطقه بهاربن ازنظر تراکم و سلامت نهال‌ها، وضعیت مطلوبی دارد، اما تنوع گونه‌ای کم است و جامعه نهالی تحت غلبه پلت قرار دارد. این الگو در صورت تداوم می‌تواند به یکنواختی ساختاری و کاهش تاب‌آوری بوم‌شناختی جنگل منجر شود. از آنجا که تفاوتی میان تراکم زادآوری تیپ‌ها مشاهده نشد، به‌نظر می‌رسد عوامل مرتبط با شرایط بستر، تولید بذر و رقابت بین‌گونه‌ای، نقش بیشتری در این زمینه دارند، بنابراین اگرچه پتانسیل باززایی جنگل قوی است، اما مدیریت فعال برای افزایش تنوع گونه‌ای در زادآوری برای تضمین پایداری بوم‌شناختی در این جنگل‌های باارزش، ضروری به‌نظر می‌رسد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| زادآوری طبیعی؛ پایداری بوم‌شناختی؛ تنوع زیستی؛ تیپ راش خالص؛ جنگل‌های هیرکانی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Analysis of species diversity and regeneration density in the canopy of old-growth trees in the Hyrcanian Forests of Iran (Case study: Baharbon district, Kheyrud Forest) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Zahra Veysi1؛ Mohsen Javanmiri Pour2؛ Vahid Etemad3؛ Mohsen Ghalandar4 | ||
| 1M.Sc., Department of Forestry and Forest economic, Natural Resource Faculty, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 2Assistant Prof., Kermanshah Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Kermanshah, Iran | ||
| 3Associated Prof., Department of Forestry and Forest economic, Natural Resource Faculty, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 4Assistant Prof., Department of Statistics and Mathematics, Gonbad-Kavoos University. Gonbad-Kavoos, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Background and Objectives: The Hyrcanian forests, as dynamic and highly diverse ecosystems, play a key role in maintaining ecological stability and conserving biodiversity. The sustainability of these forests critically depends on natural regeneration processes that determine species composition, age structure, and the forest’s capacity for renewal. Although numerous studies have examined regeneration patterns in northern Iranian forests, the specific role of old-growth trees in shaping species diversity and regeneration density within their understory has remained largely unexplored. This study aimed to analyze species diversity and regeneration density under the canopy of old-growth trees across different forest types in the Baharbon district of the Kheyrud Forest, thereby clarifying the contribution of these legacy trees to natural regeneration dynamics. Methodology: The study was conducted in the Baharbon district of the Kheyrud Educational and Research Forest within an elevation range of 1,000–2,200 m a.s.l. Sampling was conducted during the summer season. Old-growth trees were identified using species-specific minimum diameter at breast height (DBH) thresholds, forest-type maps, and a completely randomized sampling method. A total of 47 one-hectare plots comprising 188 micro-samples and 60 old-growth trees from five species, including Acer velutinum Boiss., Fagus caspica Denk & G.W. Grimm, Alnus subcordata C.A. Mey., Carpinus betulus L., and Quercus castaneifolia C.A. Mey., were studied. For each old-growth tree, four 6 × 6 m subplots were installed beneath the canopy to assess regeneration characteristics, including seedling density, species composition, health status, and height and diameter class distributions. In addition, herbaceous cover percentage and litter depth were measured. Species diversity was quantified using the Shannon–Wiener and Simpson indices, and differences in regeneration density among forest types were examined using independent t-tests. Data analyses were performed using Excel, SPSS, and PAST software packages. Results: Findings indicated that in both the pure Caspian beech type and the other forest types, Acer velutinum dominated regeneration with a relative abundance exceeding 70%, whereas Fagus caspica, Carpinus betulus, and Acer cappadocicum Gled. contributed minimally. The highest regeneration density occurred within the smallest diameter class (<2.5 mm) and the lowest height class (<30 cm), reflecting the predominance of early-stage seedlings. Herbaceous cover was generally below 50%, and litter depth was greater in the pure Caspian beech type. Shannon (0.39) and Simpson (0.08) diversity indices were lower in the pure Caspian beech type compared to other types (0.47 and 1.03, respectively), indicating the dominance of a few species and an uneven distribution of individuals. More than 90% of the seedlings were healthy, and no significant difference in regeneration density was observed between forest types (P= 0/854, ns). Conclusion: Overall, natural regeneration in the Baharbon region exhibits satisfactory density and seedling vitality; however, species diversity is low, and the regeneration layer is strongly dominated by Acer velutinum. If this pattern persists, it may lead to structural homogenization and reduced ecological resilience of the forest. Given the lack of significant differences in regeneration density among forest types, factors associated with microsite conditions, seed production, and interspecific competition appear to exert stronger influences than forest-type identity. Thus, although the regenerative potential of these forests is high, active management interventions aimed at enhancing species diversity within the regeneration layer are essential to ensure the long-term ecological sustainability of these valuable Hyrcanian forests. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Biodiversity, Caspian beech, ecological stability, Hyrcanian forests, natural regeneration | ||
| مراجع | ||
|
- Alijanpour, A., Eshaghi Rad, J. and Banj Shafiei, A., 2009. Investigation and comparison of two protected and non-protected forest stands regeneration diversity in Arasbaran. Iranian Journal of Forest, 1(3): 209-217 (In Persian with English summary).
- Azaryan, M., Marvie Mohadjer, M.R., Etemaad, V., Shirvany, A. and Sadeghi, S.M.M., 2015. Morphological characteristics of old trees in Hyrcanian forest (Case study: Pattom and Namkhaneh districts, Kheyrud). Journal of Forest and Wood Products, 68(1): 47-59 (In Persian with English summary).
- Bauhus, J., Puettmann, K. and Messier, C., 2009. Silviculture for old-growth attributes. Forest Ecology and Management, 258(4): 525-537. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2009.01.053
- Bayat, M., Namiratiyan, M. and Pourshakouri Allahdeh, F., 2017. Presentation of ingrowth models and determination of biotic and abiotic factors affecting regeneration in the Hyrcanian forests. Journal of Wood and Forest Science and Technology, 24(2): 1-16 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22069/jwfst.2017.11364.1598
- Chazdon, R.L., Norden, N., Colwell, R.K. and Chao, A., 2022. Monitoring recovery of tree diversity during tropical forest restoration: Lessons from long-term trajectories of natural regeneration. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 378(1867): 20210069. https://doi.org/10.1098/rstb.2021.0069
- Crouzeilles, R., Ferreira, M.S., Chazdon, R.L., Lindenmayer, D.B., Sansevero, J.B.B., Monteiro, L., Iribarrem, A., Latawiec, A.E. and Strassburg, B.B.N., 2017. Ecological restoration success is higher for natural regeneration than for active restoration in tropical forests. Science Advances, 3(11): e1701345. https://doi.org/10.1126/sciadv.1701345
- Darabi, H. and Gholami, Sh., 2016. Spatial variability of regeneration and tree species diversity in Zagros forests, case study: Gahvare forests, Kermanshah. Iranian Journal of Applied Ecology, 5(18): 45-59 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.18869/acadpub.ijae.5.18.45
- Dey, D.C., Knapp, B.O., Battaglia, M.A., Deal, R.L., Hart, J.L., O’Hara, K.L., Schweitzer, C.J. and Schuler, T.M., 2019. Barriers to natural regeneration in temperate forests across the USA. New Forests, 50(1): 11-40. https://doi.org/10.1007/s11056-018-09694-6
- Ebrahimi, S.S., Pourbabaei, H. and Pourtahmasi, K., 2019. Comparison of natural regeneration and radial growth variations of trees in the harvested and unharvested beech stands, case study: Asalem forest. Iranian Journal of Forest, 11(2): 221-238 (In Persian with English summary).
- Elliott, S., Tucker, N.I.J., Shannon, D.P. and Tiansawat, P., 2022. The framework species method: Harnessing natural regeneration to restore tropical forest ecosystems. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 378(1867): 20210073. https://doi.org/10.1098/rstb.2021.0073
- Etemad, V., 2002. Quantitative and qualitative evaluation of beech (Fagus orientalis) seeds in the forests of Mazandaran Province. Ph.D. dissertation, Department of Forestry and Forest Economics, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran, 260p (In Persian).
- Faraji, B., Javanmiri Pour, M. and Etemad, V., 2023. The oriental beech (Fagus orientalis L) seed production and regeneration in northern forests of Iran. Journal of Plant Research (Iranian Journal of Biology), 36(3): 232-244 (In Persian with English summary).
- Hosseini, A., Jafari, M. and Asgari, S., 2020. Investigation and recognition of ecological characteristics of sites of Persian oak and pistachio old trees in forests of Ilam province. Journal of Wood and Forest Science and Technology, 26(4): 113-128 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22069/jwfst.2020.16746.1814
- Jardim, F.C.S., 2015. Natural regeneration in tropical forests. Revista de Ciências Agrárias - Amazonian Journal of Agricultural and Environmental Sciences, 58(1): 105-113. https://doi.org/10.4322/rca.1676
- Jashni, J., Marvi Mohadjer, M., Zahedi Amiri, Gh., Etemad, V. and Hamzehee, B., 2012. Plant associations in Baharbon district of Kheyroud Forest and its relationship to land forms. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 20(3): 402-419 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22092/ijfpr.2012.107447
- Javanmiri Pour, M. and Etemad, V., 2024. Habitat trees within mixed and mid-altitude stands in Hyrcanian forests (A case study: Kheyrud Forest in Nowshahr County, Iran). Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 32(1), 29-45. https://doi.org/10.22092/ijfpr.2023.363743.2122
- Javanmiri Pour, M., Etemad, V. and Sooofi Mariv, H., 2022. Some structural features of riparian forests in Hyrcanian forests (A case study: Palang-Darreh forest, Savadkoh). Journal of Plant Research (Iranian Journal of Biology), 35(1): 47-67 (In Persian with English summary).
- Javanmiri Pour, M., Marvie Mohadjer, M.R., Etemad, V. and Zobeiri, M., 2012. Effects of grazing on natural regeneration of tree and herb species of Kheyroud forest in northern Iran. Journal of Forestry Research, 23(2): 299-304. https://doi.org/10.1007/s11676-012-0256-2
- Javanmiri Pour, M., Marvi Mohadjer, M., Etemad, V. and Zobeiri, M., 2014. The effects of grazing on change and diversity of natural regeneration (A case study: Patom district, Kheyroud Forest). Journal of Forest and Wood Products, 66(4): 401-426 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22059/jfwp.2014.36657
- Kianmehr, A., Hojjati, S.M., Kooch, Y. and Ghasemi Aghbash, F., 2022a. Investigation of litter nutrient dynamics in pure and mixed stands of beech and hornbeam (Darabkola of Mazandaran). Iranian Journal of Forest, 14(1): 89-103 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22034/ijf.2022.303371.1804
- Kianmehr, A., Hojjati, S.M., Pormajidian, M.R., Jalilvand, H. and Bahrami, V., 2022b. Comparison of herbaceous cover and regeneration diversity in pure beech, pure hornbeam, and mixed beech-hornbeam stands (Case study; Darabkola educational-research Forest, Mazandaran). Journal of Wood and Forest Science and Technology, 29(1): 123-140 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22069/jwfst.2022.19773.1964
- Ko, D.W., Kim, D., Narantsetseg, A. and Kang, S., 2017. Comparison of field- and satellite-based vegetation cover estimation methods. Journal of Ecology and Environment, 41: 5. https://doi.org/10.1186/s41610-016-0022-z
- Larrieu, L., Cabanettes, A., Courbaud, B., Goulard, M., Heintz, W., Kozák, D., Kraus, D., Lachat, T., Ladet, S., Müller, J., Paillet, Y., Schuck, A., Stillhard, J. and Svoboda, M., 2021. Co-occurrence patterns of tree-related microhabitats: A method to simplify routine monitoring. Ecological Indicators, 127: 107757. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2021.107757
- Manner, J. and Lundström, H., 2024. The effect of forked trees on harvester time consumption in a Pinus contorta final-felling stand. Silva Fennica, 58(4): 24039. https://doi.org/10.14214/sf.24039
- Nagel, T., & Cerioni, M. (2023) Stracture and dynamics of old-growth Pinus nigra stands in southest Europe. European Journal of forest research. 142: 523-545 .https://doi.org/10.1007/s10342-023-01540-5
- Petruccelli, C.A., Sakulich, J., Harley, G.L. and Grissino-Mayer, H.D., 2014. Structure and dynamics of an old-growth pine-oak community in the southern Appalachian Mountains, Georgia, U.S.A. Southeastern Geographer, 54(2): 161-182. https://doi.org/10.1353/sgo.2014.0010
- Vousoghian, A. and Shojaishami, A., 2017. Investigation of structure and regeneration forest trees in logged and non-logged (case of study: Darabkola Forest of Sari). Natural Ecosystems of Iran, 7(4): 69-81 (In Persian with English summary).
- Zébazé, D., Gorel, A., Gillet, J.F., Houngbégnon, F., Barbier, N., Ligot, G., Lhoest, S., Kamdem, G., Libalah, M., Droissart, V., Sonké, B. and Doucet, J.L., 2023. Natural regeneration in tropical forests along a disturbance gradient in South-East Cameroon. Forest Ecology and Management, 547: 121402. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2023.121402
- Zolfaghari, R. and Zamani, S.M., 2016. Relation between natural regeneration of forest trees and shrubs species and environmental factors in protected area of western Dena (Posht Kareh). Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 24(2): 297-309 (In Persian with English summary). https://doi.org/10.22092/ijfpr.2016.106992 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 450 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 90 |
||