| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شمارهها | 3,168 |
| تعداد مقالات | 35,197 |
| تعداد مشاهده مقاله | 50,943,823 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 90,948,993 |
پایش سهساله پوشش گیاهی کف در توده جنگلی بنه–بادام (Pistacia atlantica Desf. – Prunus lycioides (Spach) C.K.Schneid.) پارک ملی خجیر | ||
| تحقیقات جنگل و صنوبر ایران | ||
| مقاله 4، دوره 33، شماره 4 - شماره پیاپی 102، اسفند 1404 | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijfpr.2025.369345.2199 | ||
| نویسندگان | ||
| هومن روانبخش* 1؛ بهنام حمزه2؛ فاطمه درگاهیان2 | ||
| 1استادیار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 2دانشیار، موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: پوشش گیاهی کف، مؤلفه مهمی از بومسازگان جنگلی است که بهوسیله آن، بسیاری از شاخصهای تنوع زیستی، پایداری توده و تأثیر تغییرات جهانی ناشی از فعالیتهای انسانی، قابلارزیابی هستند. تغییرات مؤلفههای بومسازگان طی فرایند «پایش» مطالعه میشود. پایش پوشش کف بهعنوان بخشی از پروژههای پایش جنگل در مناطق مختلف جهان در حال انجام است. در محدوده جنگلهای ایران و تورانی، مطالعات پایش پوشش گیاهی پیشازاین انجام نشدهاند و پژوهشهای انجامشده اغلب به تشریح وضعیت جنگلشناسی و رویشگاهی توده پرداختهاند. در پژوهش پیشرو، پوشش گیاهی کف در جنگلهای ایران و تورانیِ پارک ملی خجیر در استان تهران مورد بررسی و پایش سهساله قرار گرفت. مواد و روشها: پارک ملی خجیر در مجموعه مناطق حفاظتشده جاجرود در ارتفاعات شرق استان تهران و در فاصله حدود 25 کیلومتری ابرشهر تهران قرار دارد. رویشگاه جنگلی مورد مطالعه دارای شیب ملایم شمالی و شمال شرقی و ارتفاع متوسط 1500 متر از سطح دریا است. برای پایش پوشش جنگلی و زادآوری آن از قطعهنمونههای دائمی مربعیشکلِ یکصد متر مربعی و برای پایش پوشش کف از ریزقطعهنمونههای دائمی مربعیشکل به مساحت یک متر مربع استفاده شد. ترکیب فلورستیک، مشخصات کمی و کیفی پوشش گیاهی، تنوع گونههای گیاهی و وضعیت زادآوری در سه سال متوالی 1400، 1401 و 1402 در نیمه اردیبهشت بررسی شد. همه گونههای گیاهی موجود در ریزقطعهنمونهها براساس ویژگیهای تراکم (تعداد در واحد سطح)، شکل زیستی و فنولوژی ثبت شدند. همچنین، سطح پوشش گیاهی کف، پوشش خزه و گلسنگ، پوشش بوتهای، لاشبرگ، خاک لخت، بیرونزدگی سنگی و سنگ و سنگریزه سطحی بهطور دقیق در ریزقطعهنمونهها برآورد و ثبت شدند. مقایسه متغیرهای مورد مطالعه با بهکارگیری تجزیه واریانسِ اندازهگیریهای تکراری و یا آزمونهای ناپارامتریک فریدمن و ویلکاکسون انجام شد. نتایج: سطح پوشش گیاهی در ریزقطعهنمونهها در سال اول مطالعه (3/22 درصد) بیشتر از سالهای دوم و سوم (17 و 7/18 درصد) بهدست آمد، اما تفاوت این میانگینها، معنیدار نبود. پوشش خزه/گلسنگ (که در منطقه مطالعه اغلب خزههای سطح خاک بودند) روند کاهشی در سالهای مطالعه داشت. بهطوریکه در سال 1402 (10 درصد) بهطور معنیداری کمتر از سالهای پیشین (4/16 و 8/15 درصد) بود. درصد پوشش لاشبرگِ سطح خاک از سال 1400 تا 1402 کاهش چشمگیر (43 درصد به حدود 16 درصد) و درصد خاک لخت و سنگریزه سطحی بهطور معنیداری افزایش داشت. براساس نتایج، از مجموع 79 گونه ثبتشده در ریزقطعهنمونههای رویشگاه خجیر، 62 درصد گیاهان یکساله (تروفیت)، 20 درصد همیکریپتوفیت، 13 درصد کامفیت، چهاردرصد کریپتوفیت و یک درصد فانروفیت (نونهالها، نهالها یا پایههای چوبی کوچک) بودند. مرکبان (Asteraceae) با 15 گونه و پسازآن، شببو (Brassicaceae)، گندمیان (Poaceae) و نعناعیان (Lamiaceae)، بهترتیب بزرگترین تیرههای گیاهی بودند. تراکم گونههای گیاهی در سه سال آماربرداری نوسان داشت. بهطوریکه در سالهای اول و آخر، اختلاف معنیداری وجود نداشت (متوسط 242 و 249 فرد در متر مربع)، اما تراکم در سال دوم بهطور معنیداری بیشتر بود (متوسط 344 فرد در متر مربع). تغییرات تراکم برای همه گونهها یکسان نبود و تفاوتهای بارزی در این زمینه مشاهده شد. برخی گونههای تروفیت، کاهش و برخی افزایش تراکم داشتند. تراکم همیکریپتوفیتها در سالهای مطالعه، افزایش معنیدار نشان داد (بهترتیب، متوسط 4/2، 8/3 و 9/5 فرد در متر مربع). درمجموع، مقادیر شاخصهای غنا و تنوع گونهای برای ریزقطعهنمونههای پوشش کفِ رویشگاه خجیر در سالهای آماربرداری، روند افزایشی داشتند، اما شاخصهای یکنواختی، تفاوت معنیداری نشان ندادند. در رویشگاه خجیر در قطعهنمونههای مطالعهشده فقط زادآوری بادام کوهی (Prunus lycioides (Spach) C.K.Schneid.) ثبت شد و بنه (Pistacia atlantica Desf.) فاقد زادآوری بود. هشتاد درصد زادآوری بادام بدون پرستار بود. مطالعه فراوانی بادام در طبقههای ارتفاعی مختلف نیز نشان داد که در سالهای اخیر، تعداد پایههای کوچک و جوان این گونه کاهش یافته است. نتیجهگیری کلی: درمجموع، با مطالعه سهساله قطعهنمونههای دائمی پایش در پارک ملی خجیر مشخص شد که پوشش گیاهی و خزهایِ کف و لاشبرگ سطحی در این دوره کاهش یافته و خاک لخت و سنگ و سنگریزه بیشتر نمایان شده است. تغییرات تراکم گونههای مختلف، روندهای متفاوتی داشتند، اما تنوع و غنای گونهای افزایش یافته بودند. رویشگاه بنه- بادام خجیر ازنظر زادآوری، وضعیت مناسبی نداشت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| البرز؛ ایران و تورانی؛ تنوع زیستی؛ درختزار؛ زادآوری | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Three-year monitoring of ground vegetation in the Pistacia atlantica Desf. – Prunus lycioides (Spach) C.K.Schneid. forest stand in Khojir National Park, Iran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hooman Ravanbakhsh1؛ Behnam Hamze'ee2؛ Fatemeh Dargahian2 | ||
| 1Assistant Prof., Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| 2Associate Prof., Research institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Background and objectives: Ground vegetation is an important component of the forest ecosystem, through which many indicators of biodiversity, stand stability, and the effects of global changes caused by human activities can be assessed. Changes in ecosystem components are studied by the "monitoring" process. Ground vegetation monitoring is being carried out as a part of forest monitoring projects in different regions of the world. In the Irano- Turanian forests, such studies have not been conducted yet, and the studies conducted have generally described the stractural and environmental features of the stand. In this study, ground vegetation in the Irano- Turanian forests of Khojir National Park in Tehran Province, Iran were investigated and monitored for three years. Methodology: Khojir National Park is located in the Jajrud protected areas complex, in the eastern highlands of Tehran Province, about 25 km from Tehran megacity. The forest habitat has a gentle north-northeast slope and an average altitude of 1500 meters above sea level. Permanent sample plots of 100 square meters were used to study and monitor forest cover and its regeneration, and permanent microplots of one square meter were used to monitor ground cover. The floristic composition, quantitative and qualitative characteristics of vegetation cover, plant species diversity, and regeneration were studied in three consecutive years, 2021, 2022, and 2023, in mid-May. All plant species present in the microplots were recorded based on density (individuals per area unit), life form, and phenology. Also, the over of ground vegetation, moss and lichen cover, shrub cover, litter, bare soil, rocky outcrops, and surface gravel were accurately estimated and recorded in the microplots. Comparisons of the studied variables were performed using repeated measures analysis of variance or nonparametric Friedman and Wilcoxon tests. Results: The ground vegetation cover in the microplots in the first year of the study (22.3%) was higher than in the second and third years (17 and 18.7%); however, the comparison of the means did not consider this difference significant. The moss/lichen cover (which in the study area were mainly soil surface mosses) had a decreasing trend and in 2023 (10%) was significantly lower than in previous years (16.4 and 15.8%). The percentage of litter cover decreased significantly from 2021 to 2023 (43% to about 16%) and the percentage of bare soil and surface gravel increased significantly. Based on the results obtained, from a total of 79 species recorded in the micro-plots of the Khojir site, 62% were annual plants (therophytes), 20% were hemicryptophytes, 13% were chamaephyte, 4% were cryptophyte, and 1% were phanerophyte (seedlings, saplings, or small woody stems). The Asteraceae family with 15 species was the largest plant family, followed by Brassicaceae, Poaceae, and Lamiaceae, respectively. The density of plant species fluctuated in the three years of the survey, so that there was no significant difference in the first and last years (Average 242 and 249 individuals per square meter); but the density was higher in the second year (Average 344 individuals per square meter). The density changes were not the same for all species, and significant differences were observed in this regard. Some therophyte species had a decrease in density and some had an increase. The density of hemicryptophytes increased significantly in the years of the study (Average 2.4, 3.8 and 5.9 individuals per square meter). Overall, species richness and diversity indices of the ground vegetation had an increasing trend in the years of the survey, and the evenness indices did not show a significant difference. In the Khojir habitat, only the regeneration of the mountain almond (Prunus lycioides (Spach) C.K.Schneid.) was recorded in the sample plots, and the wild pistachio (Pistacia atlantica Desf.) lacked regeneration. 80% of the almond regeneration was without nurse. The study of the abundance in height classes curve also showed that the number of saplings and young individuals of almond has decreased in recent years. Conclusion: In general, a three-year study of permanent monitoring plots in Khojir National Park revealed that the vegetation and moss cover of the ground and surface litter decreased during this period, and bare soil, rocks, and surface gravels became more visible; changes in the density of different species had different trends; but the diversity and richness increased. The Khojir Pistacia- Prunus habitat was not in a good condition in terms of regeneration. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Alborz, biodiversity, Irano- Turanian, regeneration, woodland | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 349 |
||