| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,260 |
| تعداد مقالات | 36,039 |
| تعداد مشاهده مقاله | 55,090,912 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 94,104,630 |
واکاوی موانع مدیریت پایدار منابع خاک و آب از دیدگاه بهره‌برداران در زیرحوضه هنام، شهرستان الشتر | ||
| مدیریت اراضی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: فنی ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/lmj.2026.373221.410 | ||
| نویسندگان | ||
| سینا ملاح* 1؛ منوچهر گرجی2؛ حجت ورمزیاری3؛ محمدرضا بلالی4؛ ناصر دواتگر5؛ حسین اسدی2 | ||
| 1بخش تحقیقات آبیاری و فیزیک خاک، موسسه تحقیقات خاک و آب کشور، بخش تحقیقات آبیاری و فیزیک خاک، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، | ||
| 2گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 3گروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران. | ||
| 4بخش تحقیقات حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه، موسسه تحقیقات خاک و آب کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 5بخش تحقیقات آبیاری و فیزیک خاک، موسسه تحقیقات خاک و آب کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مدیریت پایدار منابع خاک و آب، نقشی مؤثر در افزایش تاب‌آوری معیشتی، ارتقای بهره‌وری و حفظ پایداری محیط زیست جوامع محلی دارد، اما عوامل اقلیمی، نهادی و اجتماعی مانع تحقق این هدف شده‌اند. منطقه‌ی زاگرس در دهه‌های اخیر تحت‌تأثیر تغییرات اقلیمی، خشکسالی‌های پیاپی، وقوع سیلاب‌ها و تخریب تدریجی اراضی قرار گرفته است، که این عوامل پایداری منابع خاک و آب را بیش از پیش تهدید می‌کنند. دستیابی به پایداری منابع خاک و آب، نیازمند شناسایی دقیق مشکلات، علل ریشه‌ای و پیامدهای آن است. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل موانع و چالش‌های چندبعدی مدیریت منابع خاک و آب با تکیه بر رویکرد مشارکتی و ابزار درخت مسئله است. جامعه آماری این پژوهش شامل بهره‌برداران، کشاورزان و خبرگان محلی در 24 روستای زیرحوضه هنام (شهرستان الشتر استان لرستان) است که از این میان، با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری، ۱۵ نفر به عنوان نمونه نهایی انتخاب شدند. داده‌های پژوهش با استفاده از ابزارهای چارچوب ارزیابی مشارکتی روستایی (PRA)، شامل مشاهدات میدانی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با بهره‌برداران و تشکیل جلسات گروه‌های کانونی با مشارکت مطلعان کلیدی و کارشناسان، گردآوری شد. نتایج نشان داد که ناپایداری در مدیریت منابع خاک و آب در منطقه بیش از آنکه ناشی از ضعف‌های فنی باشد، متأثر از ضعف حکمرانی، تعدد نهادهای تصمیم‌گیر، مکانیزاسیون فرسوده، کمبود آموزش‌های ترویجی، تغییر کاربری اراضی، و نبود اعتماد و مشارکت مؤثر جامعه محلی است. افزون بر این، تغییر اقلیم، خشکسالی‌های پیاپی و افزایش تقاضای آب در اثر تغییر الگوی کشت به تشدید این مشکلات دامن زده است. پیامدهای این وضعیت شامل کاهش بهره‌وری، افت درآمد، مهاجرت روستایی، تخریب زیست‌بوم و تنش‌های اجتماعی میان کشاورزان بالادست و پایین‌دست است. راهکارهای پیشنهادی شامل اصلاح حکمرانی با تأکید بر مشارکت محلی، بازنگری نظام حق‌آبه‌بری، توسعه کشاورزی حفاظتی، توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی بهره‌برداران، بهبود مکانیزاسیون و زیرساخت‌ها، و ایجاد تعاونی‌های تولید و گردشگری اجتماع‌محور است. نتایج این تحقیق می‌تواند مبنایی را برای سیاست‌گذاری تلفیقی در چارچوب مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز کشور و ارتقای پایداری خاک و آب در مناطق مشابه فراهم سازد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| رهیافت مشارکتی؛ تاب آوری؛ تخریب اراضی؛ زیست بوم کشاورزی؛ توسعه پایدار | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An analysis of barriers to sustainable soil and water resource management from the perspective of land users in the Honam sub-basin, Alashtar County | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Sina Mallah1؛ Manouchehr Gorji2؛ Hojjat Varmazyari3؛ Mohammad Reza Balali4؛ Naser Davatgar5؛ Hossein Asadi2 | ||
| 1Soil Physics and Irrigation Department, Soil and Water Research Institute (SWRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| 2Department of Soil Science and Engineering, Faculty of Agricultural Engineering and Technology, College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 3Department of Agricultural Management and Development, Faculty of Agricultural Economics and Development, College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 4Soil Fertility and Plant Nutrition Department, Soil and Water Research Institute (SWRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| 5Soil Physics and irrigation Department, Soil and Water Research Institute (SWRI), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Objectives Sustainable soil and water resource management is essential for agricultural productivity, rural livelihoods, and ecosystem integrity in rural communities, yet its implementation is constrained by interacting environmental, technical, economic, institutional, and social factors. In the Zagros region of western Iran, recurrent droughts, climate variability, and land degradation have increased pressure on agricultural production systems. Therefore, this study aimed to identify and prioritize the barriers to sustainable soil and water resource management in the Honam sub-basin, Alashtar County, Lorestan Province, and to clarify the relationships among underlying causes, management problems, and their consequences. A participatory approach was adopted to ensure that local land users’ experiences and priorities informed the analysis and the development of context-specific management options. Materials and Methods The study was conducted in the Honam sub-basin, an approximately 14,200-ha semi-arid mountainous region comprising 24 villages. A qualitative research was carried out using a participatory approach and the Problem Tree Analysis (PTA) technique. A total of 15 participants, comprising farmers, local key informants, and relevant experts, were selected through purposive and snowball sampling, with the final sample size determined by theoretical saturation. Data were collected through the PRA framework, including semi-structured interviews and focus group discussions. Participants examined local conditions and identified problems, their root causes, and their consequences; they then scored and ranked the identified issues. In total, 50 issues were initially documented, of which 31 were retained for final assessment. The resulting problem tree was used to organize the causal links between resource-management constraints and their effects on production, livelihoods, and the local environment. Results The analysis identified 13 groups of problems spanning water management, agricultural mechanization, institutional coordination, agricultural input supply, land-use change and fragmentation, the increasing presence of non-local or non-resident land users, pesticide-related problems, and inadequate infrastructure. Eight high-priority groups accounted for 52.3% of the total problem scores. Infrastructure and support services represented the largest share of the underlying constraints (50%), followed by economic and institutional factors (30%). More specifically, weak coordination between government agencies and local communities accounted for 15% of the identified causes, while inadequate extension, practical training, and demonstration of successful management practices accounted for 14%. Ineffective rural cooperatives and insufficient farmer support further limited collective action and access to services. Natural factors accounted for a further 15% of the identified causes. Field observations also revealed uneven water distribution between upstream and downstream farms, traditional irrigation channels, limited access to modern machinery and conservation-tillage equipment, and the fragmentation of high-quality agricultural land. Participants attributed unsustainable soil and water resource management less to technical deficiencies than to weak governance, poor coordination among decision-making institutions, outdated mechanization, limited extension and training, land-use change, and insufficient trust and meaningful participation among local communities. Furthermore, climate change, recurring droughts, and rising water demand due to shifts in cropping pattern have intensified these challenges. The problem-tree analysis showed how these interacting pressures can degrade soil structure, increase erosion and water losses, widen yield gaps, raise production costs, reduce farm income, and contribute to rural outmigration, ecosystem degradation, and social tension between upstream and downstream water users. Conclusion The findings indicate that unsustainable soil and water management in the Honam sub-basin cannot be addressed through technical interventions alone. It reflects interlinked deficiencies in infrastructure, mechanization, economic support, governance, and local participation, which mediate the effects of environmental stress. Priority actions include improving coordination among responsible institutions, involving local communities meaningfully in planning and water-allocation decisions, reviewing water-rights arrangements, strengthening extension and practical farmer training, and expanding access to conservation agriculture equipment and reliable support services. Locally accountable cooperatives and community-based ecotourism may also help improve collective resource management and diversify rural livelihoods. The PRA tolls such as PTA provides a practical basis for integrated watershed planning by connecting stakeholder-identified problems with their root causes and consequences. Although the findings are grounded in the Honam sub-basin, the framework may inform the design of context-sensitive soil and water management strategies in comparable semi-arid mountainous areas. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Participatory approach, resilient livelihoods, land degradation, rural sustainable development | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||