| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,258 |
| تعداد مقالات | 36,012 |
| تعداد مشاهده مقاله | 55,036,791 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 94,068,663 |
خسارات اقتصادی فرسایش خاک دیمزارهای شیبدار منطقه زاگرس بر اثر شخم متداول | ||
| مهندسی و مدیریت آبخیز | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 26 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijwmse.2026.370964.2133 | ||
| نویسندگان | ||
| مسیب حشمتی* 1؛ محمد قیطوری2؛ یحیی رویزی3 | ||
| 1مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه- تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری | ||
| 2مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران | ||
| 3پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| خاک‌ورزی متداول نقش مخربی در هدررفت رطوبت و عناصر غذایی خاک، گرمایش جهانی، آسیب به محیطزیست و کاهش عملکرد محصول دارد که در دیمزارهای مناطق نیمهخشک بهمراتب شدیدتر است. بههمین دلیل، اصلاح شخم و برگرداندن بخشی از بقایای گیاهی به خاک امری ضروری برای پایداری دیمزارها است. هدف از انجام این تحقیق که در دیمزارهای شیبدار منطقه نیمهخشک و تپهماهوری زاگرس (استان کرمانشاه) انجام یافت، تدوین مدل مفهومی شخم متداول و برآورد میزان خسارات اقتصادی سالانه این نوع شخم بود که در سالهای 1403 و 1404 انجام یافت. روش تحقیق این پژوهش ترکیبی از مشاهدات میدانی، نتایج تحقیقات مرتبط انجام یافته سالهای قبل، اندازهگیری میدانی میزان جابجایی خاک بر اثر شخم متداول و آزمایشات خاکشناسی مرتبط بود. نتایج حاصله نشان داد که در چارچوب مدل مفهومی اجزاء مهم خسارات شخم بطو مستقیم (درجا) شامل هدر رفت عناصر غذایی، انتشار کربن آلی، کاهش عملکرد محصول، کاهش عمق خاک و کاهش ارزش اقتصادی زمین و خارج از محل شامل رسوب، گلآلودگی منابع آب، آسیب به تنوع زیستی، تشکیل کانونهای محلی ریزگرد و سیل است. همچنین بر پایه این نتایج، بر اثر شخم متداول معمولا نسبت رس، جرم مخصوص ظاهری و میزان سنگریزه افزایش مییابند، اما ضریب نفوذ پذیری، رطوبت، خاکدانههای درشت، مواد آلی و عناصر غذایی خاک روندی کاهشی مییابند. میزان جابجایی خاک در شیب 22 و 12 درصد به ترتیب 160 و 125 کیلوگرم بر متر بود که معمولا 10 برابر بیشتر از شخم حفاظتی است. در نهایت، شخم متداول (در جهت شیب) با عمق 30 سانتیمتر برای دامنه با شیب 15 درصد موجب فرسایش 7/15 تن در سال میگردد که مجموع خسارات اقتصادی ناشی از هدر رفت عناصر غذایی، انتشار کربن آلی، رسوب، فرسایش و کاهش ارزش زمین حدود 385 میلیون تومان در سال است. فراوانی تراکتور و افزایش معاملات زمینهای کشاورزی منجر به تبدیل بیش از پیش اراضی جنگلی و مرتعی به دیمزارهای شیبدار شده است که با افزایش عمق شخم و تعداد دفعات آن در سال همراه است. بنابراین فراهم نمودن تمهیدات آموزشی، اداری، حقوقی و مالی برای حذف تدریجی شخم متداول و جایگزینی آن با شخم حفاظتی توام با باقی گذاشتن حدود یکسوم بقایای محصول (کاه و کلش) امری اجتناب ناپذیر برای پایداری دیمزارها است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| خسارات شخم؛ فرسایش شخم؛ خسارات درجا؛ خسارت خارج از محل؛ شخم متداول؛ عمق شخم | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Economic damages through conventional tillage practice in rain-fed hillslope lands, Zagros areas, Iran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mosayeb Heshmati1؛ Mohammad Gheitury2؛ Yahya Parvizi3 | ||
| 1Soil Conservation and Watershed Management Department, Kermanshah Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research,Education and Extension Organization (AREEO), Keshavarz Boulevard, Kermanshah, | ||
| 2Kermanshah Center for Agricultural and Natural Resources Research and Education, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Kermanshah, Iran | ||
| 3Soil Conservation and Watershed Management Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| socio-economic problems The objectives of this researchwas to develop a conceptual model of conventional tillage practice and evaluation the annual economic damages of this type of tillage during 2024-2025. The research methodology of this study was a integrated field verification, previous relevant research work, field soil displacement through conventional tillage practice (up-down the slope) as well as soil sampling and analysis. The results showed that the important components of on-sites impacts include soil nutrient loss, organic carbon emission, reducing crop yield, reduce soil depth, and reduce economic value of land, and off-site effects include sedimentation and siltation. Furthermore, results explored that conventional tillage practice usually contributes to increasing the clay content, bulk density and gravel content, but adversely decreases the infiltration rate, soil moisture content, coarse aggregates, organic matter, and soil nutrients. The soil displacement rate through conventional tillage practice at 22 and 12 percent hill-slopes shoulder was 160 and 125 kg/m, respectively, which is usually 10 times higher than conservation plowing. Finally, conventional tillage (up-down the slope) with 30 cm depth at hill-slopes with 15% slope causes 15.7 t/yr soil erosion, with the annual economic losses of 3850 million Rail (Iranian currency) per hectare due to nutrient loss, organic carbon emission, sedimentation, erosion, and land value reduction. The abundance of tractors and the increase in agricultural land transactions have led to the conversion of more and more forest and rangelands to sloping rain-fed farms, which is accompanied by an increase in plowing depth and the number of times per year. Therefore, providing educational, administrative, legal, and financial measures to gradually eliminate conventional tillage and replace it with conservation tillage with left about one-third of crop residues (straw and stubble) in the field, is inevitable for the sustainability of rain-fed fields. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Conventional Tillage, On-site Impacts, Off-site Impacts, Tillage Damage, Tillage Erosion, Tillage Depth | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||