بابائی سیاهکلرودی, حیدر, صحرارو, امیر, جهانگیرزاده خیاوی, شاهین, بخشی, داود, معظم حسن پور اصیل, معظم. (1405). ارزیابی تنوع مورفولوژیکی برخی ژنوتیپهای چای در شمال ایران با استفاده از روشهای آماری. سامانه مدیریت نشریات علمی, 5(1), 74-86. doi: 10.22092/rhsj.2026.372501.1142
حیدر بابائی سیاهکلرودی; امیر صحرارو; شاهین جهانگیرزاده خیاوی; داود بخشی; معظم معظم حسن پور اصیل. "ارزیابی تنوع مورفولوژیکی برخی ژنوتیپهای چای در شمال ایران با استفاده از روشهای آماری". سامانه مدیریت نشریات علمی, 5, 1, 1405, 74-86. doi: 10.22092/rhsj.2026.372501.1142
بابائی سیاهکلرودی, حیدر, صحرارو, امیر, جهانگیرزاده خیاوی, شاهین, بخشی, داود, معظم حسن پور اصیل, معظم. (1405). 'ارزیابی تنوع مورفولوژیکی برخی ژنوتیپهای چای در شمال ایران با استفاده از روشهای آماری', سامانه مدیریت نشریات علمی, 5(1), pp. 74-86. doi: 10.22092/rhsj.2026.372501.1142
بابائی سیاهکلرودی, حیدر, صحرارو, امیر, جهانگیرزاده خیاوی, شاهین, بخشی, داود, معظم حسن پور اصیل, معظم. ارزیابی تنوع مورفولوژیکی برخی ژنوتیپهای چای در شمال ایران با استفاده از روشهای آماری. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1405; 5(1): 74-86. doi: 10.22092/rhsj.2026.372501.1142
ارزیابی تنوع مورفولوژیکی برخی ژنوتیپهای چای در شمال ایران با استفاده از روشهای آماری
1گروه علوم باغبانی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2پژوهشکده چای، مؤسسه تحقیقات علوم باغبانی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، لاهیجان، ایران
چکیده
گیاه چای (Camellia sinensis L.) یکی از مهمترین محصولات کشاورزی مناطق شمالی ایران است. حفاظت و بهرهبرداری پایدار از ژرمپلاسم چای، نیازمند شناخت دقیق تنوع ژنتیکی آن است. بنابراین در پژوهش حاضر، تنوع مورفولوژیکی ۲۵ ژنوتیپ چای شامل نمونههای منشأ دارجیلینگ، کلونهای انتخابی، نوع آسامی و بوتههای بذری، تحت شرایط کنترلشده و با استفاده از توصیفگرهای مؤسسه بینالمللی منابع ژنتیکی گیاهی بررسی شد. ارزیابیها بر پایه ۵ صفت کمی و ۱۵ صفت کیفی انجام گرفت و دادههای بهدستآمده با استفاده از روشهای آماری چندمتغیره، تحلیل مؤلفههای اصلی (PCA) و خوشهبندی با ضریب فاصله گاور و روش اتصال همسایگی/شاخه نهایی، پردازش شدند. نتایج PCA نشان داد چهار مؤلفه اصلی با مقادیر ویژه بیش از یک، در مجموع ۸۵/۹۹ درصد از کل واریانس را توجیه میکنند. در خوشهبندی، نمونهها به دو گروه اصلی و شش زیرگروه تقسیم شدند، اما الگوی مشخصی در پراکنش ژنوتیپها مشاهده نشد که این امر میتواند ناشی از منبع ژنتیکی محدود و غالباً چینیتبار در ژرمپلاسم ایران باشد. ویژگیهای مورفولوژیکی برگ بهعنوان شاخصهای اصلی در تشخیص تنوع، عملکرد قابلقبولی نشان دادند و توانستند اختلافات فنوتیپی نسبی را آشکار کنند. با این حال، تأثیرپذیری این صفات از شرایط محیطی و مدیریتی، محدودیتهایی را در دقت نتایج ایجاد میکند. نتایج این تحقیق ضمن فراهمکردن یک بانک اطلاعاتی اولیه از تنوع فنوتیپی، نقش مهمی در طراحی برنامههای بهنژادی، مدیریت منابع ژنتیکی و حفاظت از ژرمپلاسم دارد. استفاده از چنین رویکرد تلفیقی نهتنها در شناسایی تنوع پنهان مؤثر خواهد بود بلکه امکان طبقهبندی دقیقتر ژنوتیپها و بهبود کارآیی پروژههای اصلاحی را فراهم میسازد.
1Department of Horticultural Science, University of Guilan, Rasht, Iran
2Tea Research Center, Horticultural Sciences Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Lahijan, Iran
چکیده [English]
Tea plant (Camellia sinensis (L.) O. Kuntze) from Theaceae,the Theaceae family, is one of the basic and strategic products in the north of Iran and the cheapest drink after water. Due to that many of these plants are degrading because of various causes, and to protect their germplasm, it is necessary to know the genetic information of this plant. In this study, using 20 morphological characters, the genetic diversity of 25 tea samples under cultivation in the Iran Tea Research Center germplasm was investigated. Eigen values of the first 4 PCs were greater than one, indicating that those 4 PCs significantly contributed to the variation existing in the genotypes studied. Furthermore, the first 4 PCs accounted for approximately 99.85% of the total variation. According to the results, the range of dissimilarity was between 0.03 until 0.61. Maximum similarity was observed between the two selected and seedling samples. The average of dissimilarity was calculated to be 0.22. In cluster analyses of studied samples at 032 level of similarity, samples were divided into two main groups and six subgroups by using the Gower distance coefficient and the neighbor joining/ final branch method. Science morphological properties are influenced by the environment, repetition of studies, and the use of molecular markers can help increase the accuracy of studies. This study described and estimated the extent of phenotypic variation present among the samples of tea attributed to Darjeeling tea from Iranian tea germplasm. According to our results, it was confirmed that morphological analyses in tea were exploited to determine genetic diversity and relationships successfully. Characterization by using morphological descriptors based on 20 characters revealed significant diversity in the traits of the leaf. The results of this study also open a door to tackle the long-standing problem of tea classification and identification in Iran.