| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,257 |
| تعداد مقالات | 35,992 |
| تعداد مشاهده مقاله | 54,971,092 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 93,983,502 |
تنوع فیتوشیمیایی اسانس بذر گیاه پنج‌انگشت (Vitex pseudo-negundo (Hausskn.) Hand-Mzt) در برخی از رویشگاه‌های ایران | ||
| تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران | ||
| مقاله 2، دوره 42، شماره 2 - شماره پیاپی 128، شهریور 1405، صفحه 223-246 اصل مقاله (1.67 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijmapr.2026.370505.3568 | ||
| نویسندگان | ||
| عیسی حکیمی نیا1؛ محمد محمودی سورستانی* 2؛ غلامرضا عبدی3 | ||
| 1گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران | ||
| 2استادیار دانشگاه شهید چمران اهواز | ||
| 3گروه زیست‌فناوری، پژوهشکده خلیج فارس، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: گیاه پنج‌انگشت از خانواده نعناعیان، به دلیل خواص دارویی در طب سنتی ارزشمند است. این گیاه در درمان التهاب، درد و اختلالات هورمونی کاربرد دارد. اسانس آن حاوی ترکیبات فعالی مانند آلفا-پینن و لیمونن است که نقش مهمی در اثرهای درمانی آن ایفا می‌کنند. به منظور بررسی تنوع عملکرد و ترکیبات اسانس این گیاه ارزشمند، تعداد ۵۰ جمعیت از رویشگاه‌های طبیعی واقع در ۱۲ استان کشور جمع‌آوری و بررسی شد. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، ۵۰ نمونه بذر از گیاه پنج انگشت مناطق مختلف جغرافیایی ایران جمع‌آوری گردید. بذرها پس از پاکسازی، به مدت دو هفته در سایه و در دمای محیط (حدود ۲۵–۳۰ درجه سانتی‌گراد) خشک شدند تا ترکیبات فرار آنها حفظ گردد. استخراج اسانس به روش تقطیر با آب و با استفاده از دستگاه کلونجر انجام شد. در هر مرحله استخراج، ۱۷۰ گرم پودر بذر خشک در یک بالن ریخته شده و با 500 میلی‌لیتر آب مقطر مخلوط گردید. مخلوط به تدریج حرارت داده شد و به مدت سه ساعت در حالت جوش ملایم نگهداری گردید. اسانس استخراج شده از آب جدا شد، با سولفات سدیم بی‌آب خشک گردید تا رطوبت باقیمانده حذف شود و تا زمان تجزیه در ویال‌های تیره در دمای ۴ درجه سانتی‌گراد نگهداری شدند. بازده اسانس براساس وزن خشک بذرها محاسبه گردید. برای شناسایی ترکیبات شیمیایی، نمونه‌های اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC-MS) مدل Agilent 7890A مجهز به ستون (HP-5-MS) مورد تحلیل قرار گرفتند. هلیوم به عنوان گاز حامل با جریان ثابت استفاده شد. شناسایی ترکیبات با مقایسه طیف‌های جرمی با کتابخانه‌های Wiley و Adams و محاسبه و تطابق شاخص‌های بازداری نسبت به سری استانداردهای n-آلکان انجام گردید. این رویکرد جامع، امکان تعیین دقیق ترکیبات اصلی و فرعی موجود در هر جمعیت را فراهم کرد. نتایج: نتایج نشان داد که بازده اسانس در جمعیت‌های مورد مطالعه، با توجه به منطقه جغرافیایی، متغیر بوده و بین 0.29% تا 0.59% در نوسان بود. بیشترین بازده اسانس، معادل 0.59%، در جمعیت‌های مربوط به مناطق دزفول، دشت موک، تنگ پیرزال و سیمره مشاهده شد. در مقابل، کمترین بازده اسانس (0.29%) در ۱۳ منطقه مختلف ازجمله تنگ ابوالحیات، کرند، سردشت، فراشبند، مسجدسلیمان، زیدون، زیدون بهبهان، پل کشکان، شوش، شیخان، گچگران، بوگر و سرخه دیزه وجود داشت. در بررسی ترکیبات اسانس بذر گیاه، هشت ترکیب عمده شناسایی شد که فراوانی آنها در بین جمعیت‌های مختلف متغیر بود. این ترکیبات شامل آلفا-پینن (28.6%–11.2%)، لیمونن (17.6%-4.6%)، ترپینیل استات (13.2%–1.2%)، آلفا-اودسمول استات (10.6%–4.4%)، ترانس-کاریوفیلن (6.1%–2.1%)، بتا-اودسمول (8.2%–1.1%)، ژرانیل لینالول (6.6%–2.4%) و وربنن (4.7%–1.5%) بودند. در کل آلفا-پینن و لیمونن به عنوان ترکیبات اصلی در تمام جمعیت‌ها یافت شدند. علاوه بر این، ترکیب آلفا-اودسمول استات نیز در اغلب مناطق به صورت پایدار و با درصدی بین 5 تا 10 درصد وجود داشت. بیشترین میزان این ترکیب در مناطق پل‌دختر (10.6%) و لشکر بلوکی (10.2%) و کمترین آن در منطقه کرند به سرپل ذهاب (4.4%) وجود داشت. ترانس-کاریوفیلن نیز در بیشتر نمونه‌ها یافت شد و بیشترین و کمترین مقدار به ترتیب در منطقه قائمیه با 12.6% و منطقه روستای کشکو 2.1% گزارش گردید. نتایج تجزیه خوشه‌ای و تجزیه بای‌پلات گیاه پنج‌انگشت براساس کمیت و کیفیت اسانس، رویشگاه‌های مورد مطالعه را در پنج گروه قرار داد. نتیجه‌گیری: براساس نتایج، مشخص شد که بازده اسانس و تنوع ترکیبات آن تحت تأثیر عوامل مختلفی ازجمله منشأ ژنتیکی، شرایط اقلیمی و ویژگی‌های محیطی قرار دارد. با توجه به درصد بالای آلفا-پینن در ترکیب اسانس این گیاه، استفاده از آن در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی-بهداشتی می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| بازده اسانس؛ مونوترپن؛ آلفا-پینن؛ لیمونن؛ اسانس | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Phytochemical Diversity of Seed Essential Oil of Vitex pseudo-negundo in Some Habitats of Iran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Issa Hakimi Nia1؛ Mohammad Mahmoudi Soursatani2؛ Gholamreza Abdi3 | ||
| 11Department of Horticultural Science, Faculty of Agriculture, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran | ||
| 2, Department of Horticultural Science, Faculty of Agriculture, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran | ||
| 33Department of Biotechnology, Persian Gulf Research Institute, Persian Gulf University, Bushehr, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Background and objective: Vitex pseudo-negundo, a member of the Lamiaceae family, is valued in traditional medicine for its therapeutic properties and has been used to treat inflammation, pain, and hormonal disorders. Its essential oil contains bioactive compounds such as α-pinene and limonene, which may contribute to its medicinal properties. To investigate the variation in essential oil yield and composition of this valuable plant, 50 populations were collected from natural habitats across 12 provinces of Iran and analyzed. Methodology: In this study, 50 seed samples of Vitex pseudo-negundo were collected from diverse geographical regions across Iran. The seeds were thoroughly cleaned and dried under shade at ambient temperature (approximately 25–30 °C) for two weeks to preserve their volatile constituents. Essential oils were extracted by hydrodistillation using a Clevenger-type apparatus. For each extraction, 170 g of dried seed powder was placed in a round-bottom flask and mixed with 500 mL of distilled water. The essential oil-containing vapor was condensed and collected in the graduated apparatus tube. The extracted oil was separated from the aqueous phase, dried over anhydrous sodium sulfate to remove residual moisture, and stored in sealed, dark-colored vials at 4 °C until further analysis. Essential oil yield was calculated based on the dry weight of the seeds. For chemical characterization, the essential oil samples were analyzed by gas chromatography–mass spectrometry (GC/MS) using an Agilent 7890A system equipped with an HP-5MS capillary column. Helium was used as a carrier gas at a constant flow rate. Individual compounds were identified by comparing their mass spectra with those in the Wiley and Adams libraries and by calculating and comparing their retention indices with those of a series of n-alkane standards. This approach enabled the identification and characterization of the major and minor volatile constituents in each population. Results: Essential oil yield varied among the studied populations according to geographical origin, ranging from 0.29% to 0.59%. The highest essential oil yield (0.59%) was recorded in populations from Zarful, Dasht-e Mook, Tang-e Pirzal, and Simareh, whereas the lowest yield (0.29%) was recorded in 13 regions, including Tang-e Abolhayat, Karend, Sardasht, Farashband, Masjed Soleyman, Zeydun, Zeydun Behbahan, Pol-e Keshkan, Shush, Sheykhan, Gachgaran, Bouger, and Sorkheh Dizeh. Analysis of the essential oil composition of V. pseudo-negundo seeds identified eight major compounds, with considerable variation in their relative abundances among populations. These compounds included α-pinene (11.2–28.6%), limonene (4.6–17.6%), terpinyl acetate (1.2–13.2%), α-eudesmol acetate (4.4–10.6%), trans-caryophyllene (2.1–12.6%), β-eudesmol (1.1–8.2%), geranyl linalool (2.4–6.6%), and verbenene (1.5–4.7%). Overall, α-pinene and limonene were the predominant compounds across all populations. In addition, α-eudesmol acetate was consistently detected in most populations at relatively stable concentrations (5–10%). The highest concentrations of this compound were recorded in Pol-e Dokhtar (10.6%) and Lashkar Bolouki (10.2%), whereas the lowest concentration was recorded in Karend toward Sar Pol-e Zahab (4.4%). Trans-caryophyllene was also detected in most samples, with the highest (12.6%) and lowest (2.1%) concentrations recorded in Ghaemiyeh and Kashkoo Village, respectively. Cluster and biplot analyses based on essential oil yield and composition classified the V. pseudo-negundo habitats into five main groups. Conclusion: The results indicate that both essential oil yield and chemical composition vary among populations and may be influenced by genetic origin, climatic conditions, and other environmental characteristics. Given the relatively high proportion of α-pinene in the essential oil of V. pseudo-negundo, this species may have considerable potential for pharmaceutical, food, and cosmetic applications. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Vitex pseudo-negundo, α-pinene, essential oil, limonene, monoterpene | ||
| مراجع | ||
|
- Abbas azimi, R., Jamzad, Z., Sefidkon, F. and Bakhshi-Khaniki, Gh., 2008. The potencial value of phytochemical and micromorphological characters in taxonomic treatment of genus Vitex L. The Iranian Journal of Botany, 12(1): 15-35. )In Persian. https://doi.org/20.1001.1.1029788.1385.12.1.2.3 - Adams, R.P., 2017. Identification of essential oil components by Gas Chromatography/Mass Spectrometry. (Ed. 4.1). Allured Publishing Corporation, Carol Stream, USA, 804p. https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/20083116584 - Akhlaghi, H., 2017. Chemical composition of the essential oil, total phenolic contents and antioxidant activity of Vitex pseudo-negundo seeds collected from northeastern Iran. Trends in Phytochemical Research, 1(1): 27-32. https://journals.iau.ir/article_530401.html - Aali, E., Mahmoudi, R., Kazeminia, M., Hazrati, R. and Azarpey, F., 2017. Essential oils as natural medicinal substances: review article. Tehran University Medical Journal, 75(7): 480-489. https://tumj.tums.ac.ir/browse.php?a_id=8333&slc_lang=en&sid=1&printcase=1&hbnr=1&hmb=1 - Arianfar, A., Mehraban Sang Atash, M. and Salhe Abadi, S., 2017. Identification of chemical constituents of essential oil from aerial parts of Florida rubia. Journal of North Khorasan University of Medical Sciences, 9(1): 15-26. https://doi.org/10.18869/acadpub.jnkums.9.1.15 - Arvin, P. and Firouzeh, R., 2023. Study of phenolic and flavonoid compounds and essential oil content of medicinal plant of Proveskia abrotanoides Karel in three natural habitats of Raz and Jargalan County. Journal of Plant Process and Function, 11(47): 69-82. https://doi.org/20.1001.1.23222727.1401.11.47.20.9 - Bamoniri, A., Monfared, A., Batoli, H. and Amini, M., 2015. Investigation of the essential oil components of the flower and seed of Vitex pseudo-negundo from the Kashan region. The First International and the Fourth Conference of Medical Herbs and Stable Agriculture. Hamedan, 16 December: 36-40. )In Persian) https://civilica.com/doc/453676/ - Bigdeloo, M., Hadian, J. and Nazeri, V., 2017. Composition of essential oil compounds from different populations of Thymus caramanicus Jalas. Journal of Applied Research on Medicinal and Aromatic Plants, 7: 95-98. https://doi.org/10.1016/j.jarmap.2017.06.005 - Boveiri Dehsheikh, A., Mahmoodi Sourestani, M., Boveiri Dehsheikh, P., Vitalini, S., Iriti, M. and Mottaghipisheh, J., 2019. A comparative study of essential oil constituents and phenolic compounds of Arabian lilac (Vitex trifolia var. purpurea): An evidence of season effects. Foods, 8(2): 52. https://doi.org/10.3390/foods8020052 - Djouahri, A., Boualem, S., Boudarene, L. and Baaliouamer, A., 2015. Geographic’s variation impact on chemical composition, antioxidant and anti-inflammatory activities of essential oils from wood and leaves of Tetraclinis articulata (Vahl.) Masters. Industrial Crops and Products, 63: 138-146. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2014.10.018 - Ghannadi, A., Bagherinejad, M.R., Abedi, D., Jalali, M., Absalan, B. and Sadeghi, N., 2012. Antibacterial activity and composition of essential oils from Pelargonium graveolens L. and Vitex agnus-castus L. Iranian Journal of Jicrobiology, 4(4): 171. https://ijm.tums.ac.ir/index.php/ijm/article/view/681 - Govil, J.N. and Singh, V.K., 2010. Recent Progress in Medicinal Plants. Studium Press, Texas, 353p. https://doi.org/10.1016/j.fitote.2006.04.004 - HadjMohammadi, M.R., Afif, A.A. and Rezaee, M.B., 2006. Chemical composition of leaf, flower and fruit oil of Vitex pseudo-negundo (Hausskn.) Hand.-Mzt. from Iran. Journal of Essential Oil Research, 18(3): 308-309. https://doi.org/10.1080/10412905.2006.9699098 - Haghighi, T.M., Saharkhiz, M.J., Khosravi, A.R., Fard, F.R. and Moein, M., 2017. Essential oil content and composition of Vitex pseudo-negundo in Iran varies with ecotype and plant organ. Industrial Crops and Products, 109: 53-59. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2017.08.007 - Hejaz, H., Sabbobeh, R., Al-Jaas, H., Jahajha, A. and Abu-Lafi, S., 2015. Essential oil secondary metabolites variation of Salvia palaestina leaves growing wild from different locations in Palestine. Journal of Applied Pharmaceutical Science, 5(11): 084-089. https://doi.org/10.7324/JAPS.2015.501114 - Kamal, N., Mio Asni, N.S., Rozlan, I.N.A., Mohd Azmi, M.A.H., Mazlan, N.W., Mediani, A. and Edrada-Ebel, R.A., 2022. Traditional medicinal uses, phytochemistry, biological properties, and health applications of Vitex sp. Plants, 11(15): 1944. https://doi.org/10.3390/plants11151944 - Mahmoodi, A. and Gholamipourfard, K., 2024. Phytochemical investigation of the essential oil of Vitex pseudo-negundo (Hausskn.) grown in natural habitats by chromatography. Desert Ecosystem Engineering, 12(39): 61-74. https://doi.org/10.22052/deej.2024.253422.1017 - Meena, A.K., Niranjan, U.S., Rao, M.M., Padhi, M.M. and Babu, R., 2011. A review of the important chemical constituents and medicinal uses of Vitex genus. Asian Journal of Traditional Medicines, 6(2): 54-60. https://www.researchgate.net/publication/268347916_ - Niroumand, M.C., Heydarpour, F. and Farzaei, M.H., 2018. Pharmacological and therapeutic effects of Vitex agnus-castus L.: A review. Pharmacognosy Reviews, 12(23). https://doi.org/10.4103/phrev.phrev_22_17 - Omidbeigi, R., 1995. Approaches to the Production and Processing of Medicinal Plants. Fekr-e-Rooz Publications, Tehran, 283p. )In Persian( https://noorlib.ir/book/info/106645 - Padalia, R.C., Verma, R.S., Chauhan, A., Chanotiya, C.S. and Thul, S., 2016. Phytochemical diversity in essential oil of Vitex negundo L. populations from India. Records of Natural Products, 10(4): 452-464. https://www.acgpubs.org/article/records-of-natural-products/2016/4-july-august/phytochemical-diversity-in-essential-oil-of-vitexnegundo-l-populations-from-india - Safaei-Ghomi, J. and Meshkatalsadat, M.H., 2010. Nano scale injection for the determination of volatile organic components of Vitex pseudo-negundo using various extraction techniques. Digest Journal of Nanomaterials and Biostructures, 5(1): 207-213. https://www.researchgate.net/publication/265887940_ - Salehpour, Z., Jahantab, E., Morshedloo, M.R., Iraji, A. and Mohamadi, J., 2018. Essential oil composition of aerial parts of Vitex pseudo-negundo populations collected from southwest of Iran. Journal of Essential Oil Bearing Plants, 21(2): 570-576. https://doi.org/10.1080/0972060X.2018.1438928 - Verma, R.S., Padalia, R.C., Chauhan, A. and Thul, S.T., 2013. Phytochemical analysis of the leaf volatile oil of walnut tree (Juglans regia L.) from western Himalaya. Industrial Crops and Products, 42: 195-201. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2012.05.032 - Zaki, F.L.M. and Salleh, W.M.N.H.W., 2020. Essential oils and biological activities of the genus Vitex (Lamiaceae(- A review. Natural Volatiles and Essential Oils, 7(2(: 1-9. https://doi.org/10.37929/nveo.743784 - Zareshahrabadi, Z., Saharkhiz, M.J., Izadpanah, M., Iraji, A., Emaminia, M., Motealeh, M. and Zomorodian, K., 2023. Chemical composition and antifungal and antibiofilm effects of Vitex pseudo-negundo essential oil against pathogenic fungal strains. Evidence‐Based Complementary and Alternative Medicine, 1: 3423440. https://doi.org/10.1155/2023/3423440 - Zheng, C.J., Pu, J., Zhang, H., Han, T., Rahman, K. and Qin, L.P., 2012. Sesquiterpenoids and norterpenoids from Vitex negundo. Fitoterapia, 83(1(: 49-54. https://doi.org/10.1016/j.fitote.2011.09.012 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 100 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 158 |
||