| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شمارهها | 3,237 |
| تعداد مقالات | 35,827 |
| تعداد مشاهده مقاله | 54,126,494 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 93,309,203 |
تنوع فیتوشیمیایی اسانس بذر گیاه پنجانگشتHausskn.) Hand-Mzt) ) Vitex pseudo-negundo) در برخی از رویشگاههای ایران | ||
| تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران | ||
| مقاله 2، دوره 42، شماره 2 - شماره پیاپی 128، شهریور 1405، صفحه 223-246 اصل مقاله (1.57 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijmapr.2026.370505.3568 | ||
| نویسندگان | ||
| عیسی حکیمی نیا1؛ محمد محمودی سورستانی* 2؛ غلامرضا عبدی3 | ||
| 1گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران | ||
| 2استادیار دانشگاه شهید چمران اهواز | ||
| 3گروه زیستفناوری، پژوهشکده خلیج فارس، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: گیاه پنجانگشت از خانواده نعناعیان، بهدلیل خواص دارویی در طب سنتی ارزشمند است. این گیاه در درمان التهاب، درد و اختلالات هورمونی کاربرد دارد. اسانس آن حاوی ترکیبات فعالی مانند آلفا-پینن و لیمونن است که نقش مهمی در اثرات درمانی آن ایفا میکنند. به منظور بررسی تنوع عملکرد و ترکیبات اسانس این گیاه ارزشمند، تعداد ۵۰ جمعیت از رویشگاههای طبیعی واقع در ۱۲ استان کشور جمعآوری و مورد بررسی قرار گرفت. مواد و روشها: در این پژوهش، ۵۰ نمونه بذر از گیاه پنج انگشت مناطق مختلف جغرافیایی ایران جمعآوری گردید. بذرها پس از پاکسازی، به مدت دو هفته در سایه و در دمای محیط (حدود ۲۵–۳۰ درجه سانتیگراد) خشک شدند تا ترکیبات فرار آنها حفظ گردد. استخراج اسانس به روش تقطیر با آب و با استفاده از دستگاه کلونجر انجام شد. در هر مرحله استخراج، ۱۷۰ گرم پودر بذر خشک در یک بالن ریخته شده و با 500میلیلیتر آب مقطر مخلوط گردید. مخلوط به تدریج حرارت داده شد و به مدت سه ساعت در حالت جوش ملایم نگهداری شد. اسانس استخراج شده از آب جدا شد، با سولفات سدیم بیآب خشک گردید تا رطوبت باقیمانده حذف شود و تا زمان تجزیه در ویالهای تیره در دمای ۴ درجه سانتیگراد نگهداری شدند. بازده اسانس بر اساس وزن خشک بذرها محاسبه گردید. برای شناسایی ترکیبات شیمیایی، نمونههای اسانس با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیفسنج جرمی (GC-MS) مدل Agilent 7890A مجهز به ستون (HP-5-MS)مورد تحلیل قرار گرفتند. هلیوم به عنوان گاز حامل با جریان ثابت استفاده شد. شناسایی ترکیبات با مقایسه طیفهای جرمی با کتابخانههای Wiley و Adams و همچنین محاسبه و تطابق شاخصهای بازداری نسبت به سری استانداردهای n-آلکان انجام گردید. این رویکرد جامع، امکان تعیین دقیق ترکیبات اصلی و فرعی موجود در هر جمعیت را فراهم آورد. نتایج: نتایج نشان داد که بازده اسانس در جمعیتهای مورد مطالعه، بسته به منطقه جغرافیایی، متغیر بوده و بین29/0تا 59/0 درصد در نوسان بود. بیشترین بازده اسانس، معادل 59/0 درصد، در جمعیتهای مربوط به مناطق ذرفول، دشت موک، تنگ پیرزال و سیمره مشاهده شد. در مقابل، کمترین بازده اسانس (29/0درصد) در ۱۳ منطقه مختلف از جمله تنگ ابوالحیات، کرند، سردشت، فراشبند، مسجدسلیمان، زیدون، زیدون بهبهان، پل کشکان، شوش، شیخان، گچگران، بوگر و سرخه دیزه وجود داشت. در بررسی ترکیبات اسانس بذر گیاه، هشت ترکیب عمده شناسایی شد که فراوانی آنها در بین جمعیتهای مختلف متغیر بود. این ترکیبات شامل آلفا-پینن (64/28–24/11)، لیمونن (56/17-63/4)، ترپینیل استات (20/13–18/1)، آلفا-اودسمول استات (58/10–44/4)، ترانس-کاریوفیلن (1۲/6–۱۲/2)، بتا-اودسمول (24/8–14/1)، ژرانیل لینالول (56/6–41/2) و وربنن (7/4–52/1) بودند. در کل آلفا-پینن و لیمونن به عنوان ترکیبات اصلی در تمام جمعیتها یافت شدند. علاوه بر این، ترکیب آلفا-اودسمول استات نیز در اغلب مناطق بهصورت پایدار و با درصدی بین 5 تا 10 درصد حضور داشت. بیشترین میزان این ترکیب در مناطق پل دختر (58/10) و لشکر بلوکی (24/10) درصد و کمترین آن در منطقه کرند به سر پل ذهاب (44/4) درصد وجود داشت. ترانس-کاریوفیلن نیز در اکثر نمونهها یافت شد و بیشترین و کمترین مقدار به ترتیب در منطقه قائمیه با 6/12 و منطقه روستای کشکو 12/2 درصد گزارش گردید. نتایج تجزیه خوشهای و تجزیه بای پلات گیاه پنجانگشت بر اساس کمیت و کیفیت اسانس، رویشگاههای مورد مطالعه را در پنج گروه قرار داد. نتیجه گیری: بر اساس نتایج، مشخص شد که بازده اسانس و تنوع ترکیبات آن تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله منشأ ژنتیکی، شرایط اقلیمی و ویژگیهای محیطی قرار دارد. با توجه به درصد بالای آلفا-پینن در ترکیب اسانس این گیاه، استفاده از آن در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی-بهداشتی میتواند مورد توجه قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آلفا-پینن؛ بازده اسانس؛ لیمونن؛ مونوترپن | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Phytochemical Diversity of Seed Essential Oil of Vitex pseudo-negundo in Some Habitats of Iran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Issa Hakimi Nia1؛ Gholamreza Abdi3؛ | ||
| 11Department of Horticultural Science, Faculty of Agriculture, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran | ||
| 33Department of Biotechnology, Persian Gulf Research Institute, Persian Gulf University, Bushehr, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Background and Aim: The Vitex pseudo-negundo plant, belonging to the Lamiaceae family, is valued in traditional medicine due to its medicinal properties. This plant is used to treat inflammation, pain, and hormonal disorders. Its essential oil contains active compounds such as alpha-pinene and limonene, which play a significant role in its therapeutic effects. To investigate the functional diversity and composition of the essential oil of this valuable plant, 50 populations from natural habitats across 12 provinces of the country were collected and studied. Materials and Methods: In this study, 50 seed samples of Vitex pseudo-negundo were collected from diverse geographical regions across Iran. The collected seeds were thoroughly cleaned and then dried under shade at ambient temperature (approximately 25–30°C) for two weeks to preserve their volatile components. Essential oil extraction was performed by hydrodistillation using a Clevenger-type apparatus. For each extraction run, 170 grams of the dried seed powder were placed in a round-bottom flask and mixed with 500 mL of distilled water. During this period, the vapor containing essential oil was condensed and collected in the graduated tube of the apparatus. The extracted oil was then separated from water, dried over anhydrous sodium sulfate to remove any residual moisture, and stored in sealed dark vials at 4°C until further analysis. The oil yield was calculated based on the dry weight of the seeds. For chemical characterization, the essential oil samples were analyzed using gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS) with an Agilent 7890A model equipped with a (HP-5-MS) capillary column. Helium was used as the carrier gas at a constant flow rate. The identification of individual compounds was carried out by comparing their mass spectra with those stored in the Wiley and Adams libraries, as well as by calculating and matching their retention indices relative to a series of n-alkane standards. This comprehensive approach enabled accurate determination of the major and minor volatile constituents present in each population. Results: The results showed that the essential oil yield in the studied populations varied depending on the geographical region, ranging from 0.29% to 0.59%. The highest essential oil yield (0.59%) was observed in populations from Zarful, Dasht-e Mook, Tang-e Pirzal, and Simareh. In contrast, the lowest yield (0.29%) was found in 13 different regions, including Tang-e Abolhayat, Karend, Sardasht, Farashband, Masjed Soleyman, Zeydun, Zeydun Behbahan, Pol-e Keshkan, Shush, Sheykhan, Gachgaran, Bouger, and Sorkheh Dizeh. Analysis of the essential oil composition of V. pseudo-negundo seeds identified eight major compounds, with varying abundances among different populations. These compounds included alpha-pinene (11.24–28.64%), limonene (4.63–17.56%), terpinyl acetate (1.18–13.20%), alpha-eudesmol acetate (4.44–10.58%), trans-caryophyllene (2.12–12.6%), beta-eudesmol (1.14–8.24%), geranyl linalool (2.41–6.56%), and verbenene (1.52–4.7%). Overall, alpha-pinene and limonene were found to be the primary compounds in all populations. Additionally, alpha-eudesmol acetate was consistently present in most regions at stable levels (5–10%). The highest concentration of this compound was observed in Pol-e Dokhtar (10.58%) and Lashkar Bolouki (10.24%), while the lowest was in Karend towards Sar Pol-e Zahab (4.44%). Trans-caryophyllene was also detected in most samples, with the highest (12.6%) and lowest (2.12%) amounts reported in Ghaemiyeh and Kashkoo village, respectively. The results of cluster analysis and biplot analysis of Vitex pseudo-negundo based on the quantity and quality of essential oil divided the habitats of this plant into five main groups. Conclusion: Results indicated that essential oil yield and compositional diversity are influenced by various factors, including genetic origin, climatic conditions, and environmental characteristics. Given the high percentage of alpha-pinene in the essential oil of this plant, its use in pharmaceutical, food, and cosmetic industries could be of significant interest. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| alpha-pinene, essential oil content, limonene, monoterpene | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1 |
||