| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شمارهها | 3,219 |
| تعداد مقالات | 35,690 |
| تعداد مشاهده مقاله | 53,555,523 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 92,839,027 |
آشکارسازی روند گسترش تاکستانهای انگور سیاه (Vitis vinifera L.) و منشأ تغییرات کاربری اراضی در شهرستان سردشت با استفاده از دادههای ماهوارهای چندمنبعی | ||
| تحقیقات حمایت و حفاظت جنگلها و مراتع ایران | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 31 مرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijfrpr.2026.373260.1704 | ||
| نویسندگان | ||
| هادی بیگی حیدرلو* 1؛ احمد علیجانپور2؛ اسما کرامت میرشکارلو3؛ استالیان الکساندرو بورز4؛ دیوید لوپز-کار5؛ وحید نصیری6 | ||
| 1استادیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. | ||
| 2استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. | ||
| 3دانشجوی دکتری مدیریت جنگل، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| 4استاد، گروه مهندسی جنگل، برنامهریزی مدیریت جنگل و اندازهگیریهای زمینی، دانشکده جنگلشناسی و مهندسی جنگل، دانشگاه ترانسیلوانیا | ||
| 5استاد، دانشگاه کالیفرنیا، سانتا باربارا، سانتا باربارا، ایالات متحده آمریکا | ||
| 6استادیار، گروه مدیریت منابع جنگلی، دانشکده جنگلداری، دانشگاه کشاورزی کراکوف، کراکوف، لهستان | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و هدف: جنگلهای زاگرس از مهمترین رویشگاههای جنگلی ایران محسوب میشوند و نقش حیاتی در پایداری بومشناسی، حفاظت از تنوع زیستی و تأمین خدمات بومشناختی دارند. با این حال، این جنگلها طی دهههای اخیر تحت تأثیر فشارهای انسانی، تغییرات اقلیمی و بهویژه تغییر کاربری اراضی با روندی فزاینده از تخریب مواجه شدهاند. در زاگرس شمالی، بهخصوص شهرستان سردشت، توسعه باغات و بهویژه تاکستانهای انگور سیاه (Vitis vinifera L.) بهدلیل سودآوری اقتصادی و سازگاری نسبی با شرایط محیطی، به یکی از عوامل اصلی تغییر پوشش اراضی و کاهش عرصههای جنگلی تبدیل شده است. پایش این تغییرات بهدلیل ناهمگنی شدید چشمانداز، پیچیدگی توپوگرافی و الگوهای خردمقیاس بهرهبرداری با چالشهای اساسی مواجه است. از اینرو، هدف این پژوهش نقشهبرداری دقیق و تحلیل روند گسترش تاکستانهای انگور سیاه در بازه ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ و شناسایی منشأ تغییرات کاربری اراضی در شهرستان سردشت است. مواد و روشها: منطقه مورد بررسی شهرستان سردشت با وسعت حدود ۱۳۸ هزار هکتار در زاگرس شمالی است که دارای تنوع توپوگرافی و پوشش گیاهی بالاست. برای تحلیل تغییرات از دادههای چندمنبعی سنجش از دور شامل تصاویر Sentinel-2 (برای طبقهبندی) و PlanetScope (برای استخراج نمونههای مرجع) در دوره ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ استفاده شد. پس از پیشپردازش دادهها، ۶۳ متغیر شامل باندهای طیفی، شاخصهای پوشش گیاهی و رطوبتی (NDVI، NDRE، NDMI) و متغیرهای توپوگرافی (ارتفاع، شیب، جهت دامنه) استخراج شدند. برای افزایش قدرت تفکیکپذیری، ویژگیهای فنولوژیک با محاسبه صدکهای ۱۰، ۲۵، ۵۰، ۷۵ و ۹۵ در طول فصل رشد تولید و به مدل افزوده شد. نمونههای مرجع برای هشت کلاس کاربری با استفاده از برداشت میدانی، GPS و تفسیر بصری تصاویر با قدرت تفکیک بالا تهیه شد. طبقهبندی در Google Earth Engine و با الگوریتم جنگل تصادفی با ۵۰۰ درخت تصمیم انجام گرفت. دادهها به نسبت ۷۰ درصد آموزش و ۳۰ درصد اعتبارسنجی تقسیم شدند و عملکرد مدل با شاخصهای صحت کل، کاپا و F1-score ارزیابی شد. در نهایت، تغییرات با استفاده از ماتریس انتقال و روش مقایسه پس از طبقهبندی تحلیل شد. یافتهها: نتایج نشان داد که استفاده از Sentinel-2 و PlanetScope در چارچوب جنگل تصادفی موجب دستیابی به صحت کلی 6/93 تا 8/94 درصد و ضریب کاپای بالاتر از 91/0 شده است که بیانگر عملکرد بسیار مطلوب مدل در تفکیک کلاسهای مختلف کاربری اراضی است. برای کلاس تاکستان انگور سیاه، مقدار F1-score بیش از 92/0 و صحت تولیدکننده تا 7/98 درصد بهدست آمد که نشاندهنده توان بالای مدل در شناسایی الگوهای خرد و پراکنده در مناطق کوهستانی است. همچنین نتایج نشان داد ترکیب ویژگیهای طیفی، توپوگرافی و فنولوژیک موجب بهبود قابل توجه تفکیک بین کلاسهای مشابه، بهویژه تاکستانها و جنگلهای تنک، شده است. بررسی روند زمانی نشان داد که مساحت تاکستانها طی دوره مورد بررسی با رشد کلی 7/38 درصد و نرخ سالانه حدود 7/3 درصد از ۵۸۲۰ هکتار در سال ۲۰۱۶ به ۸۰۷۴ هکتار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. این روند شامل رشد سریع در سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲ و کاهش نرخ رشد در ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ است که نشاندهنده نزدیک شدن توسعه به محدودیتهای محیطی و مدیریتی است. تحلیل منشأ تغییرات نشان داد که 96/37 درصد توسعه تاکستانها در اراضی کشاورزی رخ داده است، اما بیش از ۵۴ درصد توسعه جدید ناشی از تبدیل مستقیم اراضی منابع ملی بوده که شامل جنگلهای تنک (04/32 درصد) و جنگلهای انبوه (13/22 درصد) است. این امر نقش مهم تغییر کاربری جنگلها در گسترش تاکستانها را نشان میدهد. نتیجهگیری کلی: نتایج این پژوهش نشان میدهد که استفاده ترکیبی از دادههای چندزمانه Sentinel-2، تصاویر PlanetScope و الگوریتم جنگل تصادفی، چارچوبی دقیق و کارآمد برای پایش تغییرات کاربری اراضی در مناطق کوهستانی فراهم میکند. این روش توانسته است الگوهای گسترش تاکستانها را با دقت بالا آشکار سازد و روند افزایشی قابل توجه سطح زیر کشت انگور سیاه در شهرستان سردشت را طی یک دهه اخیر نشان دهد. با وجود اهمیت اقتصادی این توسعه، سهم قابل توجه جنگلهای زاگرس در تأمین زمین مورد نیاز نشان میدهد که بخشی از این گسترش به قیمت کاهش پوشش جنگلی انجام شده است. در نتیجه، ادامه این روند میتواند پیامدهایی مانند تکهتکه شدن زیستگاهها، کاهش ذخیره کربن و تضعیف خدمات بومشناختی به همراه داشته باشد. بنابراین، استفاده از نتایج این پژوهش در برنامهریزی سرزمین، حفاظت از جنگلها و هدایت توسعه کشاورزی به اراضی غیرجنگلی، برای ایجاد تعادل میان توسعه اقتصادی و حفاظت محیطزیست ضروری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آشکارسازی تغییرات؛ پلنتاسکوپ؛ تحلیل سری زمانی؛ سنتینل-2؛ فنولوژی پوشش گیاهی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Tracking Grapevine (Vitis vinifera L.) Vineyards Expansion and Unraveling Land Use Change Pathways in Sardasht County Using Multi-Source Satellite Data | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hadi Beygiheidarlou1؛ Ahmad Alijanpour2؛ Asma Keramat Mirshekarlou3؛ Stelian Alexandru Borz4؛ David Loper-Carr5؛ Vahid Nasiri6 | ||
| 1Assistant Prof., Forstry department, Faculty of Natural Resources, Urmia Universuty, Urmia, Iran. | ||
| 2Professor, Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia, Iran | ||
| 3PhD Student of Forest Management, Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia, Iran | ||
| 4Department of Forest Engineering, Forest Management Planning and Terrestrial Measurements, Faculty of Silviculture and Forest Engineering, Transilvania University of Brașov, Brașov, Romania | ||
| 5Professor, University of California, Santa Barbara, Santa Barbara, United States | ||
| 6Assistant Professor, Department of Forest Resources Management, Faculty of Forestry, University of Agriculture in Krakow, Krakow, Poland | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Change detection, PlanetScope, Time-series analysis, Sentinel-2, Vegetation phenology | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 5 |
||