| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,262 |
| تعداد مقالات | 36,058 |
| تعداد مشاهده مقاله | 55,181,286 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 94,181,788 |
تعیین درجه اهمیت مراحل رشد گیاه کینوا به مدیریت مصرف آب با استفاده از تئوری تصمیم‌گیری چندمعیاره | ||
| پژوهش آب در کشاورزی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 20 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/jwra.2026.372532.1113 | ||
| نویسنده | ||
| رضا محمدی کیا* | ||
| محقق، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی | ||
| چکیده | ||
| یکی از چالش‌های اصلی مدیریت آبیاری کینوا در مناطق نیمه‌خشک، نبود شناخت کافی از مراحل حساس رشد به آب و فقدان چارچوبی کمی برای اولویت‌بندی این مراحل در شرایط محدودیت منابع آب است. این پژوهش باهدف شناسایی مراحل حساس رشد کینوا به مدیریت مصرف آب طی دو سال در شرایط نیمه‌خشک، در مزرعه پژوهشی مؤسسه تحقیقات خاک و آب واقع در کرج اجرا گردید. اندازه‌گیری تبخیر–تعرق گیاه (ETc) با استفاده از لایسیمتر زهکش‌دار و روش بیلان آب انجام و زیست‌توده اندام هوایی در پایان هر مرحله رشد تعیین شد. چهار مرحله رشد ابتدایی، توسعه، میانی و پایانی به‌عنوان گزینه‌های تصمیم تعریف و دو معیار بهره‌وری آب زیست‌توده و درصد زیست‌توده تولیدی در هر مرحله به‌عنوان شاخص‌های ارزیابی انتخاب شد. به‌منظور تعیین درجه حساسیت مراحل رشد به مدیریت مصرف آب از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره تاپسیس (Topsis) و ویکور (Vikor) استفاده شد و تحلیل حساسیت نسبت به تغییر وزن معیارها و پارامتر وزنی ویکور (v) نیز انجام شد. نتایج نشان داد تبخیر–تعرق کل دوره رشد برابر با 5/413 میلی‌متر بوده و بیشترین مقدار آن در مرحله میانی ثبت شد. تجمع زیست‌توده نیز الگوی سیگموئیدی شکل داشت و بیشترین سهم تولید در مرحله میانی (7/57 درصد) مشاهده شد. هر دو روش مرحله میانی را به‌عنوان حساس‌ترین مرحله رشد به آب شناسایی کردند و مرحله توسعه در رتبه دوم اهمیت قرار گرفت. تحلیل پایداری نشان داد رتبه مرحله میانی در دامنه گسترده‌ای از تغییر اوزان معیارها (1/0 تا 8/0) و مقادیر مختلف پارامتر وزنی ویکور (v) (1/0 تا 9/0) ثابت باقی می‌ماند که بیانگر پایداری نتایج بود. به‌طورکلی، تمرکز مدیریت آبیاری در مرحله میانی و تا حدی مرحله توسعه می‌تواند بیشترین تأثیر را بر افزایش زیست‌توده و بهبود بهره‌وری آب در کشت کینوا در شرایط نیمه‌خشک داشته باشد. استفاده از رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره چارچوبی علمی برای بهینه‌سازی مدیریت منابع آب در سطح مزرعه فراهم می‌کند و می‌تواند به ارتقای پایداری تولید در مناطق کم‌آب کمک کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| بهره‌وری آب؛ تحلیل حساسیت؛ ماتریس تصمیم؛ مدیریت آبیاری | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Determining the importance level of quinoa growth stages in irrigation management using multi-criteria decision-making theory | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Reza Mohammadikia | ||
| Researcher, Soil and Water Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) | ||
| چکیده [English] | ||
| One of the major challenges in quinoa irrigation management in semi-arid regions is the limited understanding of water-sensitive growth stages and the lack of a quantitative framework for prioritizing these stages under conditions of water scarcity. This study was conducted over two consecutive growing seasons at the research farm of the Soil and Water Research Institute in Karaj, Iran, to identify the most water-sensitive growth stages of quinoa for irrigation management. Crop evapotranspiration (ETc) was determined using a drainage lysimeter and the water balance method, while aboveground biomass was measured at the end of each growth stage. Four growth stages (initial, development, mid, and final) were considered as decision alternatives, and two evaluation criteria—biomass water productivity and the proportion of biomass accumulated during each stage—were selected. The sensitivity of each growth stage to irrigation management was assessed using two multi-criteria decision-making (MCDM) methods, TOPSIS and VIKOR. In addition, sensitivity analyses were performed to evaluate the effects of changes in criterion weights and the VIKOR compromise parameter (v). The results showed that total seasonal evapotranspiration was 413.5 mm, with the highest water consumption occurring during the mid-growth stage. Biomass accumulation followed a sigmoidal growth pattern, with the mid-growth stage accounting for the largest share (57.7%) of total biomass production. Both TOPSIS and VIKOR consistently identified the mid-growth stage as the most water-sensitive period, followed by the development stage. Sensitivity analysis demonstrated that the ranking of the mid-growth stage remained unchanged across a wide range of criterion weights (0.1–0.8) and VIKOR parameter values (v = 0.1–0.9), confirming the robustness of the results. Overall, prioritizing irrigation during the mid-growth stage, and to a lesser extent during the development stage, can maximize biomass production and improve water productivity in quinoa cultivation under semi-arid conditions. The proposed MCDM-based framework provides a robust and practical tool for optimizing irrigation management and enhancing the sustainability of agricultural production in water-limited environments. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Decision matrix, Irrigation management, Sensitivity analysis, Water productivity | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 98 |
||