| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شمارهها | 3,218 |
| تعداد مقالات | 35,648 |
| تعداد مشاهده مقاله | 53,392,643 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 92,621,763 |
تدوین الگوی مدیریت اجرای سدهای زیرزمینی با استفاده از رویکرد اشتراوس و کوربین | ||
| مهندسی و مدیریت آبخیز | ||
| دوره 18، شماره 2، تیر 1405، صفحه 203-222 اصل مقاله (834.03 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijwmse.2026.371150.2136 | ||
| نویسندگان | ||
| وحید پایروند1؛ علی سلاجقه* 1؛ محمدرضا صیادی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری آبخیزداری، گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 2دانشجوی دکتری مرتعداری، گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه مدیریت پایدار منابع آب در مناطق خشک و نیمهخشک مانند ایران، چالشی اساسی برای تضمین امنیت غذایی و حفاظت از محیط زیست است. سدهای سطحی با وجود کارایی رایج، با مشکلاتی مانند تبخیر زیاد، رسوبگذاری و اثرات زیستمحیطی مواجهاند و نیاز به گزینههای جایگزین را افزایش دادهاند. در این میان، سدهای زیرزمینی با کاهش تلفات آب و حفاظت از کیفیت منابع، ظرفیت قابل توجهی برای بهبود مدیریت منابع آب فراهم میآورند. با این حال، اجرای آنها در ایران با چالشهای فنی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی همراه است. پژوهش حاضر با رویکرد دادهبنیاد و الگویی تجربی، به دنبال ارائه چارچوبی جامع برای مدیریت اجرای سدهای زیرزمینی است که ضمن بهرهبرداری بهینه از منابع آب، زمینه پایداری و کارایی بلندمدت این سازهها را فراهم میکند. مواد و روشها این پژوهش کیفی با بهرهگیری از رویکرد نظریه دادهبنیاد اشتراوس و کوربین انجام شد و جامعه آماری شامل ۱۴ نفر از خبرگان حوزه آبخیزداری و سدهای زیرزمینی با حداقل ۱۵ سال تجربه بود که از طریق نمونهگیری هدفمند و گلولهبرفی انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل دادهها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد. در مجموع ۲۰۱ کد باز استخراج و در قالب ۴۹ کد محوری و ۲۲ مقوله اصلی سازماندهی شد. روایی و پایایی دادهها با تأیید خبرگان، توافق میان کدگذاران و روشهای مثلثبندی تضمین شد و مدل پارادایمی نهایی برای مدیریت اجرای سدهای زیرسطحی تدوین شد. نتایج و بحث این پژوهش با هدف تبیین مدل مدیریت اجرای سدهای زیرزمینی در ایران و تحلیل عوامل مؤثر بر موفقیت پروژهها با رویکرد نظریه دادهبنیاد اشتراوس و کوربین انجام شد و برای این منظور ۱۴ متخصص و مدیر اجرایی با سابقه ۱۵ تا ۳۵ سال، شامل اعضای هیات علمی و مدیران ارشد سازمانهای منابع طبیعی، در مطالعه شرکت کردند تا تنوع تجربهها و نقشها، پایهای مستحکم برای تحلیل دادهها فراهم آورد. در فرایند کدگذاری باز، ۲۰۱ مفهوم اولیه استخراج شد که پس از سازماندهی در قالب کدهای محوری و انتخاب کدهای انتخابی، پنج مؤلفه اصلی مدل پارادایمی شامل شرایط علّی، شرایط زمینهای، شرایط مداخلهگر، راهبردها و پیامدها شناسایی شد. شرایط علّی شامل ناکارآمدی سدهای سطحی، تهدید معیشت و ریسک منابع آب بودند که محرک اصلی بکارگیری سدهای زیرزمینی محسوب میشوند، در حالی که شرایط زمینهای مانند ویژگیهای زمینشناسی و ساختگاهی، مشخصات فنی سازه، قابلیتهای عملکردی و اقتصادی و تجربه محلی، بستر اجرایی مناسب برای تحقق پروژه را فراهم میآورند. علاوه بر این، شرایط مداخلهگر شامل سیاستها، چارچوبهای قانونی، چالشهای اجرایی، مشارکت اجتماعی و توجیه اقتصادی نقش تعدیلکننده داشته و موفقیت راهبردها و پیامدها را تحت تأثیر قرار میدهند. تحلیل راهبردها نشان داد که برنامهریزی جامع، توسعه فناوری، جلب مشارکت ذینفعان، تصمیمگیری اقتصادی-اجتماعی، آموزش و ظرفیتسازی، بهرهگیری از فناوریهای نوین و مدیریت منابع، عناصر کلیدی تحقق اهداف سدهای زیرسطحی هستند و اجرای هماهنگ آنها موجب افزایش اثربخشی مدیریتی، کاهش ریسکها و بهبود پایداری منابع آب میشود. نهایتاً در بخش پیامدها، پنج حوزه اصلی شامل حفاظت و پایداری منابع آب، بهرهوری اقتصادی و پذیرش فناوری، توسعه پایدار کشاورزی و تأمین آب، تعادل اکولوژیکی و پیامدهای اجتماعی، و پایداری و مدیریت جامع پروژه شناسایی شد که نشان میدهند توجه همزمان به تمام مؤلفههای علّی، زمینهای و مداخلهگر و اجرای هماهنگ راهبردها کلید موفقیت پروژههای سد زیرزمینی است. بنابراین، مدل پارادایمی استخراجشده تعامل پویا میان عوامل مختلف و اثرات آنها بر راهبردها و پیامدها را تبیین کرده و میتواند بهعنوان چارچوب تصمیمگیری و سیاستگذاری برای مدیریت منابع آب در مناطق خشک و نیمهخشک ایران مورد استفاده قرار گیرد، ضمن اینکه یافتهها با مطالعات بینالمللی همسو بوده و نوآوری پژوهش در تحلیل همزمان جنبههای فنی، مدیریتی، اقتصادی و اجتماعی و توجه به نقش تعدیلکننده شرایط مداخلهگر و پیامدهای اقتصادی نهفته است. نتیجهگیری سدهای زیرزمینی در ایران بهعنوان گزینهای مکمل و وابسته به شرایط محلی قابل توجیه هستند و موفقیت آنها مستلزم توجه همزمان به ابعاد فنی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی است. ناکارآمدی سدهای سطحی و تهدید معیشت و امنیت آبی ضرورت استفاده از این سازهها را ایجاد میکند، در حالی که ویژگیهای زمینشناسی و قابلیتهای فنی امکانپذیری اجرای آنها را فراهم میآورد. راهبردهایی مانند برنامهریزی جامع، توسعه فناوری، جلب مشارکت ذینفعان و آموزش، میتوانند پیامدهای مثبت ازجمله پایداری منابع آب، توسعه کشاورزی و تابآوری اقتصادی را به همراه داشته باشند. این پژوهش با ارائه مدل پارادایمی جامع، چارچوبی برای تصمیمگیری و مدیریت سدهای زیرزمینی فراهم میکند که میتواند مبنای اقدامات آینده پژوهشگران و مدیران منابع آب باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آبخیزداری؛ سدهای زیرسطحی؛ کدگذاری محوری و انتخابی؛ مدیریت منابع آب؛ نظریه داده بنیاد | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Developing a management model for the implementation of underground dams using the Strauss and Corbin approach | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Vahid Payravand1؛ Ali Salajegheh1؛ Mohammad Reza Sayyadi2 | ||
| 1Phd Student of Watershed Management, Department of Arid and Mountainous Region Reclamation Engineering , Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 2Phd Student of Range Management, Department of Arid and Mountainous Region Reclamation Engineering , Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction Sustainable water resources management in arid and semi-arid regions such as Iran is a critical challenge for ensuring food security and environmental protection. While surface dams have traditionally been effective, they face issues such as high evaporation, sedimentation, and ecological impacts, highlighting the need for alternative solutions. Underground dams reduce water loss and preserve water quality, offering significant potential for improving groundwater management. However, their implementation in Iran encounters technical, social, economic, and institutional challenges. This study uses a grounded theory approach to develop a practical management framework for underground dam implementation, aiming to optimize water use while ensuring the long-term sustainability and efficiency of these infrastructures. Materials and methods This qualitative study was conducted using Strauss and Corbin’s grounded theory approach, involving 14 experts in watershed management and underground dams with at least 15 years of experience, selected through purposive and snowball sampling. Data were collected via semi-structured interviews until theoretical saturation was achieved. Analysis followed open, axial, and selective coding, resulting in 201 open codes, organized into 49 axial codes and 22 main categories. Data validity and reliability were ensured through expert evaluation, coder agreement, and triangulation methods, leading to the development of a final paradigmatic model for managing the implementation of underground dams. Results and discussion This study aimed to develop a paradigmatic model for the management of underground dam implementation in Iran and to analyze the factors affecting project success, based on Strauss and Corbin’s Grounded Theory approach. To achieve this, 14 experts and executive managers with 15–35 years of experience, including faculty members and senior managers of national natural resource organizations, participated in the study, providing a diverse and robust basis for qualitative analysis. Through open coding, 201 initial concepts were identified, which, after organization into axial and selective codes, led to the extraction of five core components of the paradigmatic model: causal conditions, contextual conditions, intervening conditions, strategies, and consequences. The causal conditions, including inefficiency of surface dams, threats to livelihoods, and water security risks, acted as the main drivers for adopting underground dams, while contextual conditions such as geological and site characteristics, technical specifications, functional and economic capacities, and local experience created a supportive operational environment for project implementation. Moreover, intervening conditions, including policies, legal frameworks, operational challenges, social participation, and economic justification, played a moderating role affecting the success of strategies and outcomes. Strategy analysis revealed that comprehensive planning, technological development, stakeholder engagement, socio-economic decision-making, training and capacity-building, adoption of innovative technologies, and resource management are critical for achieving underground dam objectives, and coordinated implementation of these strategies enhances management effectiveness, reduces risks, and improves water resource sustainability. Finally, the consequences were identified across five domains: water resource protection and sustainability, economic efficiency and technology acceptance, sustainable agricultural development and water supply, ecological balance and social impacts, and overall project sustainability, demonstrating that simultaneous consideration of causal, contextual, and intervening factors along with coordinated strategies is key to project success. Therefore, the extracted paradigmatic model explains the dynamic interactions among factors and their effects on strategies and outcomes, offering a robust framework for decision-making and policy planning in water resource management in dry and semi-arid regions of Iran, while aligning with international studies and contributing novel insights by integrating technical, managerial, economic, and social dimensions and emphasizing the moderating role of intervening conditions and economic consequences. Conclusions Underground dams in Iran can be considered a complementary, context-specific option whose success depends on technical, social, economic, and institutional factors. Inefficiencies of surface dams and threats to water security justify their use, while suitable geological conditions enable implementation. Strategies such as comprehensive planning, technology development, stakeholder engagement, and education can lead to sustainable water management, agricultural development, and economic resilience. This study provides a paradigm model offering a framework for decision-making and management of underground dams, serving as a foundation for future research and water resource planning. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Axial and selective coding, Data-driven, Subsurface dams, Water resources management, Watershed management | ||
| مراجع | ||
|
Abd-Elaty, I., Kuriqi, A., Pugliese, L., Ahmed, A., 2024. Shoreline subsurface dams to protect coastal aquifers from sea level rise and saltwater intrusion. Appl. Water Sci. 14, 49. https://doi.org/10.1007/s13201-023-02032-y Aghazadeh, R., Shourian, M., Javan Salehi, M., 2024. Assessment of the impact of socio- economic policies on groundwater consumption using a multi-agent-based modeling approach. Water Policy 26(3), 290-308. Akpınar, M.E., Şenol, M.E., 2025. Assessment of an underground dams site selection in İZMİR province by using MAIRCA and EDAS methods. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen Ve Mühendislik Dergisi, 27(79), 38-45. https://doi.org/10.21205/deufmd.2025277906. Akhmouch, A., Clavreul, D., 2016. Stakeholder engagement for inclusive water governance: Practicing what we preach with the OECD water governance initiative. Water 8(5), 204. https://doi.org/10.3390/w8050204. Alamanos, A., Rolston, A., Papaioannou, G., 2021. Development of a decision support system for sustainable environmental management and stakeholder engagement. Hydrol. 8(1), 40. Alla, Y.M.K., Liu, L., 2021. Impacts of dams on the environment: a review. Internati. J. Environ. Agricul. Biotechnol. 6(1). https://dx.doi.org/10.22161/ijeab.61.9. Baldwin-Cantello, W., Tickner, D., Wright, M., Clark, M., Cornelius, S., Ellis, K., Young, L., 2023. The triple challenge: synergies, trade-offs and integrated responses for climate, biodiversity, and human wellbeing goals. Climate Policy 23(6), 782–799. https://doi.org/10.1080/14693062.2023.2175637 Arshad, M., Qureshi, M. E., Jakeman, A.J., 2013. Cost benefit analysis of farm water storage: surface storage versus managed aquifer storage. In Proceedings of the 20th International Congress on Modelling and Simulation (MODSIM 2013), 2931-2937. Biswas, A., Sarkar, S., Das, S., Dutta, S., Choudhury, M.R., Giri, A., Paul, D., 2025. Water scarcity: A global hindrance to sustainable development and agricultural production–A critical review of the impacts and adaptation strategies. Cambridge Prisms: Water 3, e4. https://doi.org/10.1017/wat.2024.16 Çavdar, P.S., 2024. A tool of sustainable control of groundwater resources: underground dams. Archives Advance. Engin. Sci. 1-7. https://doi.org/10.47852/bonviewAAES42022367 Charmaz, K., Thornberg, R., 2020. The pursuit of quality in grounded theory. Qualita. Res. Psychol. 18(3), 305–327. https://doi.org/10.1080/14780887.2020.1780357 Foley, G., Timonen, V., 2015. Using grounded theory method to capture and analyze health care experiences. Health Service. Res. 50(4), 1195–1210. https://doi.org/10.1111/1475-6773.12275. Gebreslassie, H., Berhane, G., Gebreyohannes, T., Hagos, M., Hussien, A., Walraevens, K., 2025. Water harvesting and groundwater recharge: a comprehensive review and synthesis of current practices. Water 17(7), 976. https://doi.org/10.3390/w17070976 Ghanbari, A., Soltanhoseini, M., Vahdani, M., 2024. Paradigm model of sales ethics in sports businesses. Sports Busin. J. 4(2), 81-99. doi: 10.22051/sbj.2024.46466.1143 Hadia, N. J., Choksi, H.S., Mudgal, A., 2025. Integration of green hydrogen production with water desalination: a sustainable path forward. In 2025 International Conference on Sustainable Energy Technologies and Computational Intelligence (SETCOM) (pp. 1-5). IEEE. https://doi.org/10.1109/SETCOM64758.2025.10932351 Ishida, S., Tsuchihara, T., Yoshimoto, S., Imaizumi, M., 2011. Sustainable use of groundwater with underground dams. Japan Agricul. Res. Quart. JARQ, 45(1), 51-61. https://doi.org/10.6090/jarq.45.51. Javanbakht Sheikhahmad, F., Rostami, F., Azadi, H., Veisi, H., Amiri, F., Witlox, F., 2025. Socio-hydrological analysis: a new approach in water resources management in western Iran. Integrat. Environ. Assess. Manage. 21(3), 555-569. https://doi.org/10.1093/inteam/vjae045 Jeuland, M., 2020. The economics of dams. Oxford Rev. Econo. Policy 36(1), 45-68. https://doi.org/10.1093/oxrep/grz028. Jibat, E., Senbeta, F., Zeleke, T., Hagos, F., 2024. The role and interplay of institutions in water governance in the Central Rift Valley of Ethiopia. F1000Research, 12, 1434. https://doi.org/10.12688/f1000research.138939.2 Lee, T.C., Anser, M.K., Nassani, A.A., Haffar, M., Zaman, K., Abro, M.M.Q., 2021. Managing natural resources through sustainable environmental actions: a cross-sectional study of 138 countries. Sustain. 13(22), 12475. https://doi.org/10.3390/su132212475 Liu, J., Brunner, P., Tokunaga, T., 2023. Impacts of subsurface dam construction on downstream groundwater levels and salinity in coastal aquifers. Groundwater 61(6), 865-878. https://doi.org/10.1111/gwat.13304. Majidi, A.R., Hosseini Marandi, H., 2025. Investigating of the engineering geological features of the underground dam construction in the Islamabad, Fars. Watershed Manage. Res. 38(2), 98-117 )in Persian(. Majidi, A., 2025. Feasibility assessment of underground dam construction in the western sub-basins of Semnan province using hierarchical analysis and geographic information system. J. Watershed Engin. Manage. 17(1), 103–119 )in Persian .( Makhmudov, A., Shakirov, B., Ermatov, Q., Shakirov, B., Uljaev, F., 2025. Research of fracturing in the body of ground water dams. In BIO Web of Conferences. 151, 04026. EDP Sciences. https://doi.org/10.1051/bioconf/202515104026 Masayuki, I., 2024. Review of Subsurface Dam Technology Based on Japan’s Experience in the Ryukyu Arc. Water. 16(16), 2282. https://doi.org/10.3390/w16162282. Mirzaei, A., Saghafian, B., Mirchi, A., Madani, K., 2019. The groundwater‒energy‒food nexus in Iran’s agricultural sector: implications for water security. Water 11(9), 1835. https://doi.org/10.3390/w11091835 Movahedi Asl, K., Khorsandi Kouhanestani, Z., Dehdari, S., 2024. Application of multi-attribute decision making method to achieve good governance in underground dam site selection of the Amir Hazer Plain Watershed of Behbahan. , 1(3), 285-299 (in Persian(. doi: 10.22059/jnrg.2025.382850.1019. Neugarten, R.A., Chaplin-Kramer, R., Sharp, R.P., Schuster, R., Strimas-Mackey, M., Roehrdanz, P.R., Mulligan, M., van Soesbergen, A., Hole, D., Kennedy, C.M., Oakleaf, J.R., Johnson, J.A., Kiesecker, J., Polasky, S., Hanson, J.O., Rodewald, A.D., 2024. Mapping the planet's critical areas for biodiversity and nature's contributions to people. Nat. Communica. 15(1), 261. https://doi.org/10.1038/s41467-023-43832-9 Nguyen, M.N., 2024. Solution of subsurface dam for water supply. E3S Web of Conferences, 508, 08012. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202450808012. Noori, R., Maghrebi, M., Mirchi, A., Tang, Q., Bhattarai, R., Sadegh, M., Madani, K., 2021. Anthropogenic depletion of Iran’s aquifers. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(25), e2024221118. https://doi.org/10.1073/pnas.2024221118 Noori, R., Maghrebi, M., Jessen, S., Bateni, S.M., Heggy, E., Javadi, S., Noury, M., Pistre, S., Abolfathi, S., AghaKouchak, A., 2023. Decline in Iran's groundwater recharge. Nat. Communica. 14(1), 6674. https://doi.org/10.1038/s41467-023-42411-2 Payravand, V., Malekian, A., Rahimi, M., Sayyadi, M.R., Shariatinia, L., 2025. Analysis of strategies for developing subsurface dams toward natural resources governance: Application of the SWOT approach. Natural Resources Governance, 2(3), 236-247. )in Persian( https://doi.org/10.22059/jnrg.2025.394075.1036 Peymankhah, P., Mousavi, S. F., Hashemi, S. A., & Hosseini, K. (2024). Site selection of areas suitable for small water resource supply through underground dam construction (Study area: Southwestern basin of Haj Ali Gholi Desert). Climate and Ecosystem of Arid and Semi-arid Regions, 2(1), 50-68)in Persian(. https://doi.org/10.22075/ceasr.2024.33408.1030 Ritchie, H., Eisma, J. A., & Parker, A. (2021). Sand dams as a potential solution to rural water security in drylands: Existing research and future opportunities. Frontiers in Water, 3, 651954. https://doi.org/10.3389/frwa.2021.651954. Rupérez-Moreno, C., Pérez-Sánchez, J., Senent-Aparicio, J., Flores-Asenjo, P., & Paz-Aparicio, C. (2017). Cost-benefit analysis of the managed aquifer recharge system for irrigation under climate change conditions in Southern Spain. Water, 9(5), 343. https://doi.org/10.3390/w9050343. Sayadi, M. , Shariatyniya, L. and Payravand, V. (2025). Analysis and Explanation of a Sustainable Business Model for Lime Orchards in Rudan County. Social Business, 2(1), 57-76. )in Persian( https://doi.org/10.22059/jsbu.2025.394173.1020. Sayadi, M. R. and Shariatyniya, L. (2024). Identification of Effective Components in Natural Resource Governance: A Case Study of Rudan County. 1(3), 267-284 )in Persian.( doi: 10.22059/jnrg.2024.385043.1024. Soltaninejad, S., Abdollahi, M. S., BP, N., Marandi, S. M., Abdollahi, M., & Abdollahi, S. (2025). Toward Sustainable Infrastructure: Advanced Hazard Prediction and Geotechnical Risk Management in the Jiroft Dam Project, Iran. Sustainability, 17(4), 1465. https://doi.org/10.3390/su17041465 Strauss, A. L., & Corbin, J. M. (1997). Grounded Theory in Practice. SAGE Publications. Talebi, A., Zahedi, E., Hassan, M. A., & Lesani, M. T. (2019). Locating suitable sites for the construction of underground dams using the subsurface flow simulation (SWAT model) and analytical network process (ANP)(case study: Daroongar watershed, Iran). Sustainable water resources management, 5(3), 1369-1378. https://doi.org/10.1007/s40899-019-00314-5 Tashakori, M., Hayatzadeh, M., Fathzadeh, A., Chezgi, J., & Bemanikharanq, A. (2023). Technical note: Feasibility and spatial prioritization of underground dam construction in arid and semi-arid areas, case study: Roudan watershed. Journal of Watershed Engineering and Management, 15(4), 655–672 )in Persian(. Vaezihir, A., & Safari, F. (2024). Investigation the possibility of using Goijeh Bel fractured rocks aquifer to supply drinking water to Ahar city. Watershed Engineering and Management, 16(4), 500-522 )in Persian.(
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 134 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 68 |
||