| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شمارهها | 3,196 |
| تعداد مقالات | 35,423 |
| تعداد مشاهده مقاله | 52,242,425 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 91,775,848 |
مدلسازی تخریب سرزمین مبتنی بر نرخ فرونشست زمین، مطالعه موردی: استان سمنان | ||
| تحقیقات حمایت و حفاظت جنگلها و مراتع ایران | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijfrpr.2026.367861.1690 | ||
| نویسندگان | ||
| مریم نعیمی* 1؛ عادل جلیلی2؛ سمیرا زندی فر3؛ آزاده گوهر دوست4؛ سید جعفر سید اخلاقی3 | ||
| 1نویسنده مسئول، استادیار پژوهش، بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 2استاد پژوهش، بخش تحقیقات گیاهشناسی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 3استادیار پژوهش، بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 4محقق، بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: در دهههای اخیر، پیامدهای زیستمحیطی ناشی از برداشت بیرویه منابع آب زیرزمینی بهدلیل رشد جمعیت و توسعه کشاورزی، منجر به زیانهای جبرانناپذیری بر پیکره اکوسیستم ازجمله فرونشست زمین شده که میتوان بهعنوان آخرین مرحله تخریب سرزمین در مناطق خشک و بیابانی یا بیابانزایی دانست. استان سمنان، سومین استان خشک و بیابانی کشور بوده که بهدلیل قرارگیری در مسیر جاده تهران-مشهد ازجمله اهداف مهاجرت هموطنان در سالهای اخیر بوده است. بنابراین هدف این پژوهش، ارزیابی وضعیت تخریب سرزمین با استفاده از مدل اصلی IMDPA و توسعه یافته IMDPAS بر پایه دو معیار اصلی آب زیرزمینی و همچنین معیار نرخ فرونشست زمین در استان سمنان است. مواد و روشها: با توجه به هدف این پژوهش، مدلسازی و ارزیابی عددی تخریب سرزمین در شش محدوده مطالعاتی مواجه با فرونشست زمین شامل ایوانکی، گرمسار، سمنان، دامغان، بسطام، شاهرود و میامی در استان سمنان با استفاده از مدل اصلی IMDPA و توسعه یافته آن بر پایه دو معیار اصلی آب زیرزمینی شامل شاخصهای افت تراز، هدایت الکتریکی و نسبت جذب سدیم و همچنین معیار نرخ فرونشست زمین صورت پذیرفت. دادههای معیار افت تراز آب زیرزمینی با استفاده از چاههای پیزومتری و مشاهدهای در بازه زمانی 1395-1394 و دادههای کیفیت ﺩﺭ دوره آماری 1397-1393 در ﻣﺤﺪﻭﺩه ﺩﺷﺖهای ﻣﻮﺭﺩﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از وزارت نیرو اخذ شد. بهمنظور بررسی فرونشست از روش تداخلسنجی راداری و دو تصویر Sentinel A از نوع SLC در بازه زمانی 08/2020 تا 12/2020 از سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی دریافت شد. در ادامه، محدودههای مطالعاتی دارای نرخ فرونشست زمین پس از امتیازدهی و طبقهبندی شدت تخریب براساس شاخص موردنظر در هر معیار، پهنهبندی شدند. سپس ارزیابی عددی تخریب سرزمین با استفاده از میانگین هندسی از هر دو معیار با کلاسهبندی معرفیشده در مدل اصلی و سپس با بهکارگیری طبقهبندی پیشنهادیِ جدید تکرار شده و درنهایت نتایج بهکمک مقایسههای کاربردی تحلیل گردید. نتایج و یافتهها: نتایج این پژوهش نشان داد که براساس معیار آب زیرزمینی افت سطح تراز آب، هدایت الکتریکی و نسبت جذب سدیم بهترتیب 87، 57 و 100درصد کل استان در وضعیت تخریب خیلیشدید قرار دارد که بیشترین سهم در دامغان، گرمسار و شاهرود قرار دارد. بررسی نرخ فرونشست در استان سمنان نشان میدهد که، بتا هفت سانتیمتر در سال 1395 متغیر بوده که درمجموع محدودههای دارای فرونشست در استان، 62درصد در کلاس متوسط (3–5/1 سانتیمتر) قرار داشته که درمجموع 38درصد آن نیز در شاهرود قابل گزارش است. همچنین، تنها نقطه دارای فرونشست در کلاس بسیار شدید (بیشتر از 6 سانتیمتر) در گرمسار است. درنهایت، کلاسهبندی شدت تخریب با استفاده از مدل اصلی حاکی از قرارگیری 99درصد استان در کلاس متوسط بود؛ که با تغییر کلاسهبندی در مدل توسعه یافته افزایش 40درصدی در کلاس شدید را به همراه داشته و حاکی از آنست که کلاس شدید و بالاترین شدت تخریب سرزمین در محدودههای مطالعاتی شاهرود، سمنان، ایوانکی و میامی قرار دارد. درنهایت، بررسی دقیق تر سطح زیرکشت محصولات کشاورزی درسالهای 1390 الی 1401 نشان از افزایش سطح زیرکشت محصولات باغی پر آبخواه در مناطقی همچون گرمسار، دامغان و شاهرود بود که تایید کننده نتایج شدت تخریب سرزمین در مناطق مذکور ناشی از برداشتهای آب زیرزمینی است. نتیجه گیری: بررسی شدت تخریب سرزمین با استفاده از معیارهای آب زیرزمینی و نرخ فرونشست زمین در استان سمنان، بهعنوان یکی از سه استان خشک و بیابانی کشور با وضعیت اقلیمی خشک، خشکسالیهای مداوم، بارش و منابع آبی محدود و طبیعتاً افت تراز ایستابی وضعیت اکوسیستم را بحرانی نشان میدهد. این موضوع بیانگر ضرورت بازبینی کلاسهای تعریف شده در شاخصها و معیارهای مدلهای اندازه گیری تخریب سرزمین با توجه به شرایط بحرانی اکوسیستمهای شکننده خشک و بیابانی در کشور است. همچنین، بررسی سطح زیرکشت کشور و محصولات در استان نشانگر الزام بهرهگیری از فناوری جدید و اعمال روشهای نوین آبیاری و کاهش سطح زیرکشت در مناطق خشک و بیابانی، جهت جلوگیری ازبـروز بحران آب و فرونشست زمین پیشنهاد میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بیابانزایی؛ منابع آب زیرزمینی؛ مدل IMDPAS؛ استان سمنان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Land Degradation Modeling Based on Land Subsidence Rates: A Case Study of Semnan Province | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Maryam Naeimi1؛ Adel Jalili2؛ Samira Zandifar3؛ آزاده گوهردوست4؛ Seyed Jafar Seyed Akhlaghi3 | ||
| 1Corresponding author, Assistant Prof., Desert Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| 2Prof., Botany Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| 3Assistant Prof., Desert Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| 4Researcher, Desert Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Desertification, groundwater resources, IMDPAS, Semnan Province | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 42 |
||