| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,262 |
| تعداد مقالات | 36,058 |
| تعداد مشاهده مقاله | 55,183,550 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 94,183,272 |
شناسایی چوب های قدیمی تهیه شده از کاوش های باستانی در منطقه منصور آباد یزد | ||
| تحقیقات علوم چوب و کاغذ ایران | ||
| مقاله 6، دوره 41، شماره 2 - شماره پیاپی 95، تیر 1405، صفحه 153-166 اصل مقاله (1.19 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijwpr.2026.372427.1831 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد امامی نسب* 1؛ میثم مهدی نیا1؛ هاشم رهامین1؛ کامیار صالحی2؛ روشنک خطیب اقدامی3 | ||
| 1استادیار، بخش تحقیقات علوم چوب و فراورده‌های آن، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 2استادیار پژوهشی ، بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده‌های آن، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور | ||
| 3سرپرست موزه علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: چوب به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین مواد زیستی تجدیدپذیر، نقش تعیین‌کننده‌ای در سیر تحول و پیشرفت تمدن بشری داشته است. شناسایی دقیق چوب‌آلات باستانی می‌تواند شیوه‌های بهره‌برداری از منابع طبیعی و راهبردهای سازگاری جمعیت‌های گذشته با محیط پیرامون را آشکار کرده و شواهد مستقیمی برای بازسازی پوشش گیاهی دیرینه منطقه، شبکه‌های تجارت چوب و میزان تأثیرگذاری انسان بر اکوسیستم را فراهم نماید. بر این اساس، هدف اصلی این پژوهش، شناسایی علمی نمونه‌های چوبی به‌دست‌آمده از کاوش‌های باستان‌شناسی در منطقه منصورآباد استان یزد است. مواد و روش‌ها: تعداد شش نمونه چوب باستانی (سه نمونه داربست، دو نمونه سبد و یک نمونه کفش چوبی) از موزه علوم زمین سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی برای شناسایی بررسی شدند و از هر نمونه باستانی با رعایت ضوابط موزه و کمترین آسیب وارده به آنها، تراشه‌های کوچکی برش داده شد. برای انجام مطالعات آناتومیکی، پس از نرم شدن بافت نمونه‌ها در محلول شامل الکل 98 درصد، آب و گلیسیرین، با استفاده از میکروتوم لغزشی، مقاطع نازک به ضخامت ۱۵ میکرومتر در سه جهت عرضی، شعاعی و مماسی برش داده شدند. سپس مقاطع با محلول یک درصد سافرانین رنگ‌آمیزی، بر روی لام تثبیت و با استفاده از میکروسکوپ نوری مطالعه شدند. همچنین به‌منظور اندازه‌گیری ابعاد سلولی، از وابری الیاف با استفاده از روش فرانکلین استفاده شد. درنهایت ویژگی‌های آناتومی نمونه‌ها به‌طور دقیق و براساس فهرست ویژگی‌های ارائه شده توسط انجمن بین‌المللی آناتومیست‌های چوب (IAWA) بررسی شد. نتایج: نتایج بررسی ویژگی‌های آناتومیکی و مورفولوژیکی شش نمونه چوبی تاریخی از منطقه منصورآباد یزد شامل سبد، کفش و داربست نشان داد که همه نمونه‌ها دارای مرز حلقه رویشی مشخص بودند. نمونه سبد، به دلیل تهیه از شاخه‌های یکساله و داشتن یکسال حلقه رویشی، بافت چوبی کمتری داشته و پراکنش آوندی آن به‌صورت منفرد و گاهی در حالت شعاعی مشاهده شد، درحالی‌که در نمونه کفش آرایش آوندها مورب و عمدتاً در گروه‌های مماسی و خوشه‌ای، به‌ویژه در چوب پایان بود. در نمونه داربست بیش از ۹۰ درصد آوندها به‌صورت منفرد قرار داشتند. در تمامی نمونه‌ها دریچه آوندی ساده و منافذ بین آوندی متناوب با قطر غالب 7-4 میکرومتر گزارش شد. حضور ضخامت‌های مارپیچی در آوندها، به‌ویژه در آوندهای باریک و وجود تراکئیدهای آوندی از دیگر ویژگی‌های مشترک بین نمونه‌ها بود. پارانشیم محوری در سبد و داربست به‌صورت پراکنده و در کفش به‌صورت دورآوندی دیده شد. در تمامی نمونه‌ها اشعه‌های چوبی عمدتاً پهن و چند ردیفه بودند و در داربست از نوع همگن با سلول‌های خوابیده و در دیگر نمونه‌ها ناهمگن گزارش شد. نتایج وابری الیاف نشان داد طول عناصر آوندی در سبد بیشتر و در نمونه داربست و کفش کوتاه‌تر بود. آثار تخریب زیستی نیز در دیواره سلولی همه نمونه‌ها مشاهده شد. نتیجه‌گیری: با توجه به ویژگی‌های آناتومیکی و مورفولوژیکی نمونه‌های مورد بررسی، نمونه سبد جنس بادام (Amygdalus)، نمونه کفش جنس داغداغان (Celtis) و نمونه داربست سنجد (Elaeagnus angustifulia) شناسایی شد. بادام کوهی (Amygdalus scoparia) با داشتن شاخه‌های ترکه‌ای، راست و با انعطاف بالا یکی از گونه‌های مناسب در سبدبافی است. همچنین چوب داغداغان برای ساخت کفش و سنجد نیز برای داربست چوبی معادن، با توجه به داشتن ویژگی‌های فیزیکی و مکانیکی مطلوب انتخاب مناسبی در گذشته بوده است. با توجه به پراکنش این درختان و درختچه‌ها در استان یزد چه به‌صورت دست کاشت و چه خودرو، استفاده از آنها در سازه‌های معماری و هنرهای دستی نشان از شناخت دقیق، استفاده بهینه و هوشمندانه مردمان گذشته از منابع در دسترس محلی دارد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| چوب آلات باستانی؛ مطالعات آناتومیکی؛ حلقه رویشی؛ عناصر آوندی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Identification of ancient woods obtained from archaeological excavations in the Mansour-abad region of Yazd | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Emaminasab1؛ Meysam Mehdinia1؛ Hashem Rahamin1؛ Kamyar Salehi2؛ Roshanak Khatib Eghdami3 | ||
| 1Assistant Prof., Wood and Forest Products Science Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| 2Assistant professor Wood and Paper Science Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands , Iran | ||
| 3Head of the Earth Sciences Museum, Geological Survey and Mineral Exploration of Iran, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Background and Objectives: Wood, as one of the most fundamental, renewable and biological materials, has played an important role in the development and advancement of human civilization. Accurate identification of archaeological wood can reveal patterns of natural resource exploitation and adaptive strategies of past populations to their surrounding environments. It also provides direct evidence for reconstructing past vegetation cover, timber trade networks, and the extent of human impact on ecosystems. Accordingly, the main objective of this study was the scientific identification of archaeological wood specimens recovered from excavations in the Mansur-abad region, Yazd Province, Iran. Materials and Methods: Six archaeological wood samples (three wooden scaffolding, two wooden basket, and one wooden shoe) obtained from the Geological Museum of the Geological Survey and Mineral Exploration were examined. Small samples were carefully removed from each specimen in accordance with museum regulations to minimize damage. For anatomical analysis, samples were softened in a solution of 98% ethanol, water, and glycerin. Thin sections (15 µm thick) were prepared in transverse, radial, and tangential sections using a sliding microtome. Sections were stained with 1% safranin solution, mounted on slides, and examined under a light microscope. Fiber maceration was carried out using Franklin’s method to measure cellular dimensions. Anatomical features were analyzed according to the feature list provided by the International Association of Wood Anatomists (IAWA). Results: All samples exhibited distinct growth ring boundaries. The basket sample, derived from a one-year-old branch with a single growth ring, contained less secondary xylem, and vessels were mostly solitary and occasionally radially arranged. In the wooden shoe sample, vessels showed a diagonal arrangement and were predominantly grouped in tangential and cluster patterns, especially in latewood. In the scaffolding samples, more than 90% of vessels were exclusively solitary. All specimens displayed simple perforation plates and alternate inter-vessel pits with diameters predominantly ranging from 4–7 µm. Helical thickenings, particularly in narrow vessels, and the presence of vascular tracheids were observed in all samples. Axial parenchyma was diffuse in the basket and scaffolding samples, and paratracheal in the shoe sample. Rays were generally wide and multi-seriate; they were homogeneous with procumbent cells in the scaffolding samples and heterogeneous in the others. Fiber maceration indicated longer vessel elements in the basket sample and shorter ones in the scaffolding and shoe samples. Evidence of biological degradation was observed in the cell walls of all specimens. Conclusion: Based on anatomical and morphological characteristics, the basket sample was identified as Amygdalus sp., the wooden shoe as Celtis sp., and the scaffolding samples as Elaeagnus angustifolia. Wild almond (Amygdalus scoparia) has a long, straight, and highly flexible shoots, making it one of the suitable species for basketry. In addition, the wood of Celtis has been appropriate for the manufacture of wooden footwear, and Elaeagnus angustifolia was a suitable choice for wooden mine scaffolding in the past time, due to its favorable physical and mechanical properties. Considering the distribution of these trees and shrubs in Yazd Province, whether cultivated or naturally occurring, their use in architectural structures and handicrafts reflects the detailed knowledge and efficient utilization of locally available woody resources by past communities. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Archaeological wood, Anatomical studies, Growth ring, Vessel elements | ||
| مراجع | ||
|
-Abdrabou, A., Zidan, E., Nishisaka, A., Kurokochi, H. and Yoshimura, S., 2022. King Khufu’s second boat: scientific identification of wood species for Deckhouse, Canopy, and Forecastle. Forests, 13(12): p.2118. https://doi.org/10.3390/f13122118
-Ahmadi, H., Pourtahmasi, L. and Mohammadi A. M., 2018. Wood Identification of Structural Elements of Seven Historical Buildings Related to Safavid and Qajar Periods. Maremat & Me’mari-e Iran, 8 (15): 107-118.
-Ahmadiani, A., Hosseiny, J., Semnanian, S., Javan, M., Saeedi, F., Kamalinejad, M. and Saremi, S., 2000. Antinociceptive and anti-inflammatory effects of Elaeagnus angustifolia fruit extract. Journal of ethnopharmacology, 72(1-2):287-292. https://doi. org/10.1016/s0378-8741(00)00222-1
-Ayata, Ü. and Bal, B.C., 2019. İzmir’de yetişen iğde (Elaeagnus angustifolia L.) odununda bazı fiziksel ve mekanik özelliklerinin belirlenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 21 (3): 751-757. https://doi.org/10.24011/barofd.589247
-Cartwright, C.R., 2015. The principles, procedures and pitfalls in identifying archaeological and historical wood samples. Annals of Botany, 116(1): 1-13. https://doi.org/10.1093/aob/mcv056
-Čufar, K., Merela, M. and Erič, M., 2014. A Roman barge in the Ljubljanica river (Slovenia): wood identification, dendrochronological dating and wood preservation research. Journal of archaeological science, 44: 128-135. https://doi.org/ 10.1016/j.jas.2014.01.024
-Daneshzadeh, R., Oladi, R., Pourtahmasi, K. and Rahmani, G., 2024. Identification of the Timbers used in Saqanefars of Mazandaran (Case Study: Qaemshahr City). Parseh Journal of Archaeological Studies, 7(26(: 363-382.
-Dotte‐Sarout, E., Carah, X. and Byrne, C., 2015. Not just carbon: assessment and prospects for the application of anthracology in Oceania. Archaeology in Oceania, 50(1): 1-22. https://doi.org/ 10.1002/arco.5041
-Franklin, G.L., 1945. Preparation of thin sections of synthetic resins and wood-resin composites, and a new macerating method for wood. Nature, 155(3924):51-51. https://doi.org/10.1038/155051a0
-Gärtner, H., Lucchinetti, S. and Schweingruber, F.H., 2014. New perspectives for wood anatomical analysis in dendrosciences: the GSL1-microtome. Dendrochronologia, 32(1): 47-51. https://doi.org/ 10.1016/j.dendro.2013.07.002
-Giachi, G., Guidotti, M.C., Lazzeri, S., Macchioni, N. and Sozzi, L., 2021. Wood identification of some coffins from the necropolis of Thebes held in the collection of the Egyptian museum in Florence. Journal of Cultural Heritage, 47: 34-42. https://doi.org/10.1016/j.culher.2020.09.007
-Giachi, G., Guidotti, M.C., Lazzeri, S., Sozzi, L. and Macchioni, N., 2016. Wood identification of the headrests from the collection of the Egyptian Museum in Florence. Journal of Archaeological Science: Reports, 9: 340-346. https://doi.org/ 10.1016/j.jasrep.2016.08.027
-Khatamsaz, M., 1992. Flora of Iran, Rosaceae Family. First Edition. Publications of the Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran. 352 p.
-Kobayashi, K., Hwang, S.W., Lee, W.H. and Sugiyama, J., 2017. Texture analysis of stereograms of diffuse-porous hardwood: identification of wood species used in Tripitaka Koreana. Journal of Wood Science, 63(4: 322-330. https://doi.org/10.1007/ s10086-017-1625-4
-KolahKaj, M. and BaniTamim, M., 2022. An Ethnographic Study of Basketry (Mat Weaving Products) by Arab Ethnicity in Khuzestan. Journal of Iranian Handicrafts Studies, 5(1): 59-74. doi: 10.22052/hsi.2022.246324.1018.
-Lech, J., 2019. Professor Gerd Weisgerber (1938–2010). A Commemoration. Archaeologia Polona, 50: 219-223.
-Lee, H.J. and Cho, W.H., 2015. The Characteristics of Types on Ancient Wooden Shoes (Namagsin) of Korea and Japan. Journal of the Korean Society of Costume, 65(6): 1-14. https://doi.org/10.7233/ jksc.2015.65.6.001
-Magni, D. and Caudullo, G., 2016. Celtis australis in Europe: distribution, habitat, usage and threats. European Atlas of Forest Tree Species; San-Miguel-Ayanz, J., de Rigo, D., Caudullo, G., Houston Durrant, T., Mauri, A., Eds, p80.
-Maleki-Golandooz, M., and HosseinKhani, H., 2013. Identification and recognition of historical pulpit wood of Mashkul. Shamseh: Electronic Publication of the Organization of Libraries, Museums and Documents Center of Astan Quds Razavi, 5(19–20): 1–12.
-Martin, D.L., Harrod, R.P. and Pérez, V.R., 2013. Bioarchaeology: An integrated approach to working with human remains. Springer Science and Business Media, 262p.
-Mozaffarian, V., 2005. Trees and Shrubs of Iran (In Persian). Farhang Moaser Publishers, Tehran, 1100 p.
-Nong, K., Zhang, G., Wang, L., Cheng, Y. and Jiang, H., 2023. Prehistoric wooden bows and arrows in the Turpan Basin, Northwest China: Wood selection and utilization in a mosaic landscape. Archaeometry, 65(4): 881-896. https://doi.org/10.1111/arcm.12846
-Piqué, R., Morera, N., Revelles, J., Castells, E., López-Bultó, O., Franch, A. and Burjachs, F., 2021. The distribution and use of box (Buxus sempervirens L.) in the northeastern Iberian peninsula during the Holocene. Environmental Archaeology, 26(2): 179-191. https://doi.org/10.1080/14614103.2018. 1515054
-Sabeti, H., 2003. Forest, Trees and Shrubs of Iran. Ministry of Agriculture and Natural Resources, 874P.
-Safdari, V.R. and Golchinfar, M., 2011. Comparative wood anatomy of wych elm, English elm, Caucasian elm and hackberry. Iranian Journal of Wood and Paper Science Research, 26(3: 564-578.
-Sedaghat, N. and Pazhouhanmehr, S., 2014. The evaluation of the quality properties of kernel oil from Amygdalus scoparia growing wild in Iran under different storage conditions and packaging. Journal of Food Science and Technology, 43: 11-23.
-Shi, S., Xiao, C., Li, Z., Wang, Y., Wang, H., Niu, Z., Zhang, H., Lin, P., Liu, X., Lu, L. and Shi, J., 2025. Tree-ring dating of the construction of the Yinshan tomb in Shaoxing, Zhejiang Province: A preliminary study. Science China Earth Sciences, 68(6): 1960-1973. https://doi.org/10.1007/s11430-024-1572-5
-Timar, M.C., Gurau, L., Cionca, M. and Porojan, M., 2010. Wood species for the biedermeier furniture–a microscopic characterisation for scientific conservation. International Journal of Conservation Science, 1(1): 3-12.
-Wang, R., Shang, Y., Cheng, Y., Pan, B. and Jiang, H., 2025. Wood utilization and cultural integration indicated by woodware excavated from ancient Turpan, Xinjiang. npj Heritage Science. 13: 184 https://doi.org/10.1038/s40494-025-01750-7. https://doi.org/10.1038/s40494-025-01750-7
-Wheeler, E.A., Baas, P. and Gasson, P.E. eds., 1989. IAWA list of microscopic features for hardwood identification, 10: 219-332. https://doi.org/10.1002/fedr.4911011106
-Xu, L., Yang, W., Liu, M., Wang, Z. and Liu, X., 2025. Wood Species Identification and Property Evaluation of Archaeological Wood Excavated from J1 at Shenduntou Site, Fanchang, Anhui, China. Forests, 16(7): 1173. https://doi.org/ 10.3390/f16071173.
-Zobel, B.J. and Van Buijtenen, J.P. (2012) Wood Variation: Its Causes and Control. Springer Science & Business Media, Berlin, 375P.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 361 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 185 |
||