| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,251 |
| تعداد مقالات | 35,918 |
| تعداد مشاهده مقاله | 54,593,288 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 93,703,131 |
پایش سه‌ساله پوشش گیاهی کف در توده جنگلی بنه–بادام (Pistacia atlantica Desf. – Prunus lycioides (Spach) C.K.Schneid.) پارک ملی خجیر | ||
| تحقیقات جنگل و صنوبر ایران | ||
| مقاله 4، دوره 33، شماره 4 - شماره پیاپی 102، اسفند 1404، صفحه 348-366 اصل مقاله (1.91 M) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijfpr.2025.369345.2199 | ||
| نویسندگان | ||
| هومن روانبخش* 1؛ بهنام حمزه2؛ فاطمه درگاهیان2 | ||
| 1استادیار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 2دانشیار، موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: پوشش گیاهی کف، مؤلفه مهمی از بوم‌سازگان جنگلی است که به‌وسیله آن، بسیاری از شاخص‌های تنوع زیستی، پایداری توده و تأثیر تغییرات جهانی ناشی از فعالیت‌های انسانی، قابل‌ارزیابی هستند. تغییرات مؤلفه‌های بوم‌سازگان طی فرایند «پایش» مطالعه می‌شود. پایش پوشش کف به‌عنوان بخشی از پروژه‌های پایش جنگل در مناطق مختلف جهان در حال انجام است. در محدوده جنگل‌های ایران و تورانی، مطالعات پایش پوشش گیاهی پیش‌ازاین انجام نشده‌اند و پژوهش‌های انجام‌شده اغلب به تشریح وضعیت جنگل‌شناسی و رویشگاهی توده پرداخته‌اند. در پژوهش پیش‌رو، پوشش گیاهی کف در جنگل‌های ایران و تورانیِ پارک ملی خجیر در استان تهران مورد بررسی و پایش سه‌ساله قرار گرفت. مواد و روش‌ها: پارک ملی خجیر در مجموعه مناطق حفاظت‌شده جاجرود در ارتفاعات شرق استان تهران و در فاصله حدود 25 کیلومتری ابرشهر تهران قرار دارد. رویشگاه جنگلی مورد مطالعه دارای شیب ملایم شمالی و شمال شرقی و ارتفاع متوسط 1500 متر از سطح دریا است. برای پایش پوشش جنگلی و زادآوری آن از قطعهنمونههای دائمی مربعی‌شکلِ یک‌صد متر مربعی و برای پایش پوشش کف از ریزقطعهنمونههای دائمی مربعی‌شکل به مساحت یک متر مربع استفاده شد. ترکیب فلورستیک، مشخصات کمی و کیفی پوشش گیاهی، تنوع گونههای گیاهی و وضعیت زادآوری در سه سال متوالی 1400، 1401 و 1402 در نیمه اردیبهشت بررسی شد. همه گونههای گیاهی موجود در ریزقطعهنمونهها براساس ویژگی‌های تراکم (تعداد در واحد سطح)، شکل زیستی و فنولوژی ثبت شدند. همچنین، سطح پوشش گیاهی کف، پوشش خزه و گل‌سنگ، پوشش بوته‌ای، لاش‌برگ، خاک لخت، بیرون‌زدگی سنگی و سنگ و سنگ‌ریزه سطحی به‌طور دقیق در ریزقطعهنمونهها برآورد و ثبت شدند. مقایسه متغیرهای مورد مطالعه با به‌کارگیری تجزیه واریانسِ اندازه‌گیری‌های تکراری و یا آزمون‌‌های ناپارامتریک فریدمن و ویلکاکسون انجام شد. نتایج: سطح پوشش گیاهی در ریزقطعهنمونهها در سال اول مطالعه (3/22 درصد) بیشتر از سال‌های دوم و سوم (17 و 7/18 درصد) به‌دست آمد، اما تفاوت این میانگین‌ها، معنی‌دار نبود. پوشش خزه/گل‌سنگ (که در منطقه مطالعه اغلب خزه‌های سطح خاک بودند) روند کاهشی در سال‌های مطالعه داشت. به‌طوری‌که در سال 1402 (10 درصد) به‌طور معنی‌داری کمتر از سال‌های پیشین (4/16 و 8/15 درصد) بود. درصد پوشش لاش‌برگِ سطح خاک از سال 1400 تا 1402 کاهش چشمگیر (43 درصد به حدود 16 درصد) و درصد خاک لخت و سنگ‌ریزه سطحی به‌طور معنی‌داری افزایش داشت. براساس نتایج، از مجموع 79 گونه ثبت‌شده در ریزقطعهنمونههای رویشگاه خجیر، 62 درصد گیاهان یک‌ساله (تروفیت)، 20 درصد همی‌کریپتوفیت، 13 درصد کامفیت، چهاردرصد کریپتوفیت و یک درصد فانروفیت (نونهال‌ها، نهال‌ها یا پایه‌های چوبی کوچک) بودند. مرکبان (Asteraceae) با 15 گونه و پس‌از‌آن، شب‌بو (Brassicaceae)، گندمیان (Poaceae) و نعناعیان (Lamiaceae)، به‌ترتیب بزرگ‌ترین تیره‌‌های گیاهی بودند. تراکم گونههای گیاهی در سه سال آماربرداری نوسان داشت. به‌طوری‌که در سال‌های اول و آخر، اختلاف معنی‌داری وجود نداشت (متوسط 242 و 249 فرد در متر مربع)، اما تراکم در سال دوم به‌طور معنی‌داری بیشتر بود (متوسط 344 فرد در متر مربع). تغییرات تراکم برای همه گونه‌‌ها یکسان نبود و تفاوت‌های بارزی در این زمینه مشاهده شد. برخی گونههای تروفیت، کاهش و برخی افزایش تراکم داشتند. تراکم همی‌کریپتوفیت‌ها در سال‌های مطالعه، افزایش معنی‌دار نشان داد (به‌ترتیب، متوسط 4/2، 8/3 و 9/5 فرد در متر مربع). درمجموع، مقادیر شاخص‌های غنا و تنوع گونهای برای ریزقطعهنمونههای پوشش کفِ رویشگاه خجیر در سال‌های آماربرداری، روند افزایشی داشتند، اما شاخص‌های یکنواختی، تفاوت معنی‌داری نشان ندادند. در رویشگاه خجیر در قطعهنمونههای مطالعه‌شده فقط زادآوری بادام کوهی (Prunus lycioides (Spach) C.K.Schneid.) ثبت شد و بنه (Pistacia atlantica Desf.) فاقد زادآوری بود. هشتاد درصد زادآوری بادام بدون پرستار بود. مطالعه فراوانی بادام در طبقه‌های ارتفاعی مختلف نیز نشان داد که در سال‌های اخیر، تعداد پایه‌های کوچک و جوان این گونه کاهش یافته است. نتیجه‌گیری کلی: درمجموع، با مطالعه سه‌ساله قطعهنمونههای دائمی پایش در پارک ملی خجیر مشخص شد که پوشش گیاهی و خزه‌ایِ کف و لاش‌برگ سطحی در این دوره کاهش یافته و خاک لخت و سنگ و سنگ‌ریزه بیشتر نمایان شده است. تغییرات تراکم گونههای مختلف، روندهای متفاوتی داشتند، اما تنوع و غنای گونهای افزایش یافته بودند. رویشگاه بنه- بادام خجیر ازنظر زادآوری، وضعیت مناسبی نداشت. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| البرز؛ ایران و تورانی؛ تنوع زیستی؛ درختزار؛ زادآوری | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Three-year monitoring of ground vegetation in the Pistacia atlantica Desf. – Prunus lycioides (Spach) C.K.Schneid. forest stand in Khojir National Park, Iran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hooman Ravanbakhsh1؛ Behnam Hamze'ee2؛ Fatemeh Dargahian2 | ||
| 1Assistant Prof., Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| 2Associate Prof., Research institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Background and objectives: Ground vegetation is an important component of forest ecosystems through which many indicators of biodiversity, stand stability, and the effects of global changes caused by human activities can be assessed. Changes in ecosystem components are studied through the process of monitoring. Ground vegetation monitoring is being carried out as part of forest monitoring projects in different regions of the world. However, in the Irano–Turanian forests, such studies have not yet been conducted, and previous studies have generally focused on describing the structural and environmental characteristics of the stands. In this study, ground vegetation in the Irano–Turanian forests of Khojir National Park in Tehran Province, Iran, was investigated and monitored over a three-year period. Methodology: Khojir National Park is located within the Jajrud protected areas complex in the eastern highlands of Tehran Province, approximately 25 km from the Tehran metropolitan area. The forest habitat has a gentle north–northeast slope and an average elevation of 1,500 m above sea level. Permanent sample plots of 100 m² were used to study and monitor forest cover and regeneration, while permanent microplots of 1 m² were used to monitor ground vegetation cover. The floristic composition, quantitative and qualitative characteristics of vegetation cover, plant species diversity, and regeneration were studied over three consecutive years (2021, 2022, and 2023) during mid-May. All plant species present in the microplots were recorded based on density (individuals per unit area), life form, and phenology. In addition, the cover of ground vegetation, mosses and lichens, shrubs, litter, bare soil, rocky outcrops, and surface gravel was accurately estimated and recorded in the microplots. Comparisons of the studied variables were performed using repeated measures analysis of variance or nonparametric Friedman and Wilcoxon tests. Results: Ground vegetation cover in the microplots during the first year of the study (22.3%) was higher than in the second and third years (17% and 18.7%, respectively); however, comparisons of the means indicated that these differences were not statistically significant. Moss and lichen cover (mainly soil-surface mosses in the study area) showed a decreasing trend and was significantly lower in 2023 (10%) compared to previous years (16.4% and 15.8%). The percentage of litter cover decreased significantly from 2021 to 2023 (from 43% to approximately 16%), whereas the percentages of bare soil and surface gravel increased significantly. Based on the results, among the 79 species recorded in the microplots of the Khojir site, 62% were annual plants (therophytes), 20% were hemicryptophytes, 13% were chamaephytes, 4% were cryptophytes, and 1% were phanerophytes (seedlings, saplings, or small woody stems). The Asteraceae family, with 15 species, was the largest plant family, followed by Brassicaceae, Poaceae, and Lamiaceae. The density of plant species fluctuated during the three years of the survey, such that no significant difference was observed between the first and third years (average of 242 and 249 individuals per square meter, respectively), whereas density was higher in the second year (average of 344 individuals per square meter). Changes in density were not consistent among all species, and significant interspecific differences were observed. Some therophyte species showed a decrease in density, whereas others showed an increase. The density of hemicryptophytes increased significantly during the study period (average of 2.4, 3.8, and 5.9 individuals per square meter, respectively). Overall, species richness and diversity indices of the ground vegetation showed an increasing trend during the study period, whereas evenness indices did not differ significantly. In the Khojir habitat, only regeneration of mountain almond (Prunus lycioides (Spach) C.K.Schneid.) was recorded in the sample plots, whereas wild pistachio (Pistacia atlantica Desf.) showed no regeneration. Approximately 80% of almond regeneration occurred without nurse plants. The analysis of abundance across height classes also indicated that the number of saplings and young almond individuals has declined in recent years. Conclusion: Overall, the three-year study of permanent monitoring plots in Khojir National Park revealed that vegetation cover, moss cover, and surface litter decreased during the study period, whereas bare soil, rocks, and surface gravel became more exposed. Changes in the density of different species followed different trends, although species diversity and richness increased overall. The Pistacia–Prunus habitat in Khojir was found to be in poor condition with regard to regeneration. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Alborz, biodiversity, Irano- Turanian, regeneration, woodland | ||
| مراجع | ||
|
- Alberdi, I., Condés, S. and Martínez-Millán, J., 2010. Review of monitoring and assessing ground vegetation biodiversity in national forest inventories. Environmental Monitoring and Assessment, 164(1-4): 649-676.
- Assadi, M. (Ed.), 1988-2025. Flora of Iran, Vols. 1–184. Published by Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran (In Persian).
- Azizi, N., Ghorbani Nohooji, M., Arman, M. and Sargazi, F., 2015. Studying of the plant biodiversity in the Arsanjan’s Bonab park (Fars province). Journal of Plant Ecosystem Conservation, 2(5): 1-16 (In Persian with English summary).
- Bates, J.D., Svejcar, T., Miller, R.F. and Angell, R.A., 2006. The effects of precipitation timing on sagebrush steppe vegetation. Journal of Arid Environments, 64(4): 670-697.
- Bishop, T.B.B., Barnes, A., Nusink, B.C. and St. Clair, S.B., 2024. Earlier fall precipitation increases the competitive advantage of non-native plant communities in a desert ecosystem. Biological Invasions, 26(3): 719-731.
- Clifford, H.T. and Stephenson, W., 1975. An Introduction to Numerical Classification. Academic Express, New York, USA, 229p.
- de Snoo, G.R., Naus, N., Verhulst, J., van Ruijven, J. and Schaffers, A.P., 2012. Long‐term changes in plant diversity of grasslands under agricultural and conservation management. Applied Vegetation Science, 15(3): 299-306.
- Diekmann, M., 2003. Species indicator values as an important tool in applied plant ecology – A review. Basic and Applied Ecology, 4: 493-506.
- Esmailzadeh, O., Rahnamazadeh, R. and Amini, T., 2025. Ecological group classification of Crimean juniper (Juniperus excelsa M.Bieb.) in Haraz Valley, Northern Iran. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 33(1): 18-35 (In Persian with English summary).
- Ghahari, Gh., Gandomkar, A., Najafpour, B. and Nejabat, M., 2016. Investigating climatic factors affecting the distribution of pistachio forests in Mond Basin. Journal of Geography and Environmental Planning, 27(3): 131-162 (In Persian with English summary).
- Hamzehpour, M., Bordbar, S.K., Joukar, L. and Abbasi, A.R., 2006. The potential of rehabilitation of wild pistacio forests through straight seed sowing and seedling planting. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 14(3): 220-207 (In Persian with English summary).
- He, Y., 2014. The effect of precipitation on vegetation cover over three landscape units in a protected semi-arid grassland: Temporal dynamics and suitable climatic index. Journal of Arid Environments, 109: 74-82.
- ICP Forests, 2020. Manual on methods and criteria for harmonized sampling, assessment, monitoring and analysis of the effects of air pollution on forests, Part VII.1. Assessment of Ground Vegetation, United Nations Economic Commission for Europe, Eberswalde, Germany, 19p.
- Johnson, S.E., Mudrak, E.L. and Waller, D.M., 2006. A comparison of sampling methodologies for long-term forest vegetation monitoring in the Great Lakes Network National Parks. National Park Service, Great Lakes Inventory and Monitoring Network, Technical Report: GLKN/2006/3, Ashland, Wisconsin, USA, 145p.
- Kermavnar, J. and Kutnar, L., 2024. Mixed signals of environmental change and a trend towards ecological homogenization in ground vegetation across different forest types. Folia Geobotanica, 58(3): 333-352.
- Kleinhesselink, A.R., Kachergis, E.J., McCord, S.E., Shirley, J., Hupp, N.R., Walker, J., ... and Naugle, D.E., 2023. Long-term trends in vegetation on Bureau of Land Management rangelands in the western United States. Rangeland Ecology & Management, 87: 1-12.
- Memarzadeh Kiani, A., Imani Hersini, J. and Karami, M., 2021. Evaluation and development of strategic management plan of Hystrix indica in Khojir National Park using a conflict reduction approach. Journal of Arid Biome, 11(1): 77-91 (In Persian with English summary).
- Nassif, W.G., Al-Ataby, I.K., Al-Taai, O.T. and Abbood, Z.M., 2024. Impact of soil temperature and precipitation on vegetation cover over selected stations in Iraq. Asian Journal of Water, Environment and Pollution, 21(1): 25-33.
- Negahdar Saber, M.R. and Abbasi, A.R., 2010. Impacts of ground cover vegetation on natural regeneration of wild pistachio (Pistacia atlantica) (Case study: wild pistachio experimental forest, Fars province). Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 18(4): 630-638 (In Persian with English summary).
- Negahdarsaber, M., Ahmadi, S., Jokar, L. and Abbasi, A., 2019. Investigating the effect of physiographic factors on plant diversity in wild pistachio forests in Fars province ( Case study: wild pistachio Research Forest). Journal of Plant Ecosystem Conservation, 6(13): 251-268 (In Persian with English summary).
- Peet, R.K., 1974. The measurement of species diversity. Annual Review of Ecology and Systematics, 5: 285-307.
- Raunkiaer, C., 1934. The life forms of plants and statistical plant geography; being the collected papers of C. Raunkiaer. Clarendon Press, Oxford, England, 632p.
- Ravanbakhsh, H. and Assadi, M., 2017. Biodiversity of forest and steppe associations in Juniper (Juniperus excelsa) habitat of southern Alborz (Firuzkooh, Iran). Journal of Plant Research, 30(3): 591-606 (In Persian with English summary).
- Ravanbakhsh, H., Marvie Mohajer, M.R. and Etemad, V., 2010. Natural regeneration of woody species in woodlands of southern slopes of Elborz mountains (case study: Latian watershed). Iranian Journal of Forest, 2(2): 113-125 (In Persian with English summary).
- Ravanbakhsh, H. and Moshki, A., 2016. The influence of environmental variables on distribution patterns of Irano-Turanian forests in Alborz Mountains, Iran. Journal of Mountain Science, 13: 1375-1386.
- Ravanbakhsh, H., Pourhashemi, M., Hamzeh'ee, B., Rashidi, F., Iranmanesh, Y., Bordbar, S.K., ... and Rahimi, H., 2024. Analysis of ground vegetation of Zagros forests using monitoring plots. Journal of Forest and Wood Products, 77(2): 153-171 (In Persian with English summary).
- Rechinger, K.H. (Ed.), 1963-2005. Flora Iranica, Vols. 1-176. Akademische Druck und Verlagsanstalt, Verlag des Naturhistorischen Museum Wien, Graz and Wien, Austria.
- Sekar, K.C., Thapliyal, N., Bhojak, P., Bisht, K., Pandey, A., Mehta, P., ... and Rawat, R.S., 2025. Early signals of climate change impacts on alpine plant diversity in Indian Himalaya. Biodiversity and Conservation, 34(1): 207-233.
- Shannon, C.E. and Weaver, W., 1949. The mathematical theory of communication. University of Illinois Press, Urbana, Illinois, USA, 132p.
- Shekarchian, A., Khodashenas, M., Kaduri, M., Poursafari, B., Ghonchepour, M. and Fatahi, M., 2020. Quantitative and qualitative study of Pistacia Forests in Kerman Province and suggestions to improve their management. Journal of Iran Nature, 5(1): 27-33 (In Persian with English summary).
- Simpson, E.H., 1949. Measurement of diversity. Nature, 163: 688.
- Smith R.W., Statham, M., Norton, T.W., Rawnsley, R.P., Statham, H.L., Gracie, A.J. and Donaghy, D.J., 2012. Effects of wildlife grazing on the production, ground cover and plant species composition of an established perennial pasture in the Midlands region, Tasmania. Wildlife Research, 39: 123-136.
- Taheri Abkenar, K., Salehi, A., Bagheri, J. and Ravanbakhsh, H., 2013. Some ecological properties of Pistacia atlantica Desf. in Khojir National Park of Iran. Chinese Journal of Applied Environmental Biology, 19(3): 415-420.
- Talebi, M., Jahanbazy, H., Iranmanesh, Y. and Haghighian, F., 2017. Quantitative and qualitative characteristics of pistachio forests in Chaharmahal and Bakhtiari province. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 25(2): 254-263 (In Persian with English summary).
- Thimonier, A., Kull, P., Keller, W., Moser, B. and Wohlgemuth, T., 2011. Ground vegetation monitoring in Swiss forests: comparison of survey methods and implications for trend assessments. Environmental Monitoring and Assessment, 174(1-4): 47-63
- Whittaker, R.H., 1977. Evolution of species diversity in land communities: 1-67. In: Hecht, M.K., Steere, W.C. and Prance, G.T. (Eds.) Evolutionary Biology, Vol. 10, Plenum Press, New York, USA. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 561 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 169 |
||