| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شمارهها | 3,168 |
| تعداد مقالات | 35,197 |
| تعداد مشاهده مقاله | 50,932,194 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 90,937,584 |
ارزیابی الگوی فضایی جنگلهای شهری و تاج پوشش درختان در تهران: رویکردی بر پایه بومشناسی سیمای سرزمین | ||
| تحقیقات جنگل و صنوبر ایران | ||
| مقاله 3، دوره 33، شماره 4 - شماره پیاپی 102، اسفند 1404 | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijfpr.2025.368421.2192 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد تیموری1؛ جهانگیر فقهی* 2؛ افشین دانه کار3؛ نگین عبداللهی4 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 2نویسنده مسئول، استاد، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 3استاد، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 4دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: جنگلداری شهری بهمعنای مدیریت و برنامهریزی برای فضاهای درختی شهری و جنگلهای موجود در محدودههای شهری است که نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی و زیستپذیری شهرها ایفا میکند. اهمیت فضای سبز شهری، بهویژه در منطقههای پرتراکم و با بافت فشرده، بهدلیل تأثیر آن بر کاهش آلودگی هوا، کنترل دمای محیط، کاهش اثرات جزیرههای حرارتی و افزایش سلامت روانی شهروندان مورد تأکید قرار دارد. باتوجهبه روند روبهرشد شهرنشینی و تخریب فضاهای سبز، ارزیابی توزیع و چیدمان فضاهای سبز درختی شهری، بهویژه در منطقههای قدیمی و مرکزی مانند منطقههای 10، 11 و 12 شهر تهران، امری ضروری است. هدف این پژوهش، شناسایی الگوهای چیدمان فضای سبز درختی، تعیین سرانه فضای سبز درختی و ارائه راهکارهایی برای بهبود شرایط موجود در این منطقهها است. مواد و روشها: در پژوهش پیشرو، ابتدا نقشه لکههای فضای سبز درختی در منطقههای 10، 11 و 12 شهر تهران با استفاده از تصاویر با وضوح زیادِ Google Earth تهیه شد. برای تحلیل و مدلسازی چیدمان لکههای فضای سبز درختی از نرمافزار ArcGIS و سنجههای سیمای سرزمین بهره گرفته شد. سه نوع الگوی چیدمان فضای سبز درختی شامل تکپایه (درختان منفرد در بافت مسکونی)، خطی (درختان حاشیه معابر و خیابانها) و کپهای (تجمع درختان در پارکها و فضاهای عمومی) تعریف شدند. دادههای جمعیتی منطقههای مورد مطالعه از منابع شهرداری تهران استخراج شد و نقشه سرانه فضای سبز درختی باتوجهبه این دادهها تهیه شد. تحلیلهای عددی در نرمافزار Fragstats انجام گرفت و سنجههایی مانند مساحت لکه (CA)، تعداد لکه (NP)، شاخص شکل لکه (LSI) و میانگین فاصله نزدیکترین همسایه (ENN_MN) محاسبه شدند. دقت نقشههای برداشتشده فضای سبز درختی با استفاده از برداشتهای میدانی و شاخصهای صحت کلی و کاپا ارزیابی شد. صحت کلی نقشهها 5/98 درصد و شاخص کاپا 12/96 درصد بهدست آمد. نتایج: در هر سه منطقه مورد مطالعه، مدل چیدمان خطی، بیشترین مساحت را بهخود اختصاص داد. بهطوریکه این الگو در منطقه 11 با 48/103 هکتار، بیشترین مساحت را داشت. در مقابل، چیدمان کپهای با مساحتی کمتر، اغلب در پارکها و فضاهای سبز درختی عمومی مشاهده شد. این چیدمان در منطقه 10 کمترین مساحت را داشت. الگوی مدل چیدمان تکپایه با وجود تعداد بیشتر لکهها، سهم کمی ازنظر مساحت را بهخود اختصاص داد و اغلب در منطقههای مسکونی با تراکم زیاد مشاهده شد. ازنظر سرانه فضای سبز درختی، منطقه 12 با 53/7 متر مربع بهازای هر نفر، بیشترین و منطقه 10 با 16/2 متر مربع برای هر نفر، کمترین مقدار را داشتند. این تفاوت نشاندهنده نابرابری شدید در دسترسی به فضای سبز درختی بین منطقهها و حتی نواحی داخلی هر منطقه است. تحلیل سنجههای سیمای سرزمین نشان داد که شاخصهای شکل لکه و مساحت لکه، سنجههای مناسبی برای تهیه مدل چیدمان لکههای فضای سبز درختی هستند. همچنین، در منطقههای با تراکم زیادِ جمعیت، لکهها بیشتر بهصورت پراکنده و کوچک مشاهده شدند. نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان داد که الگوی چیدمان خطی بهدلیل قابلیت اجرای آن در امتداد خیابانها و معابر عمومی، مناسبترین گزینه برای منطقههای پرتراکم مانند منطقههای 10، 11 و 12 است. توسعه چیدمان خطی میتواند به کاهش آلودگی هوا، بهبود کیفیت بصری و ایجاد سایه در معابر کمک کند. در عین حال، چیدمان کپهای با تمرکز بیشتر در پارکها و باغها، خدمات بومشناختی بیشتری ارائه میدهد و برای ایجاد فضاهای اجتماعی مناسبتر است. برای منطقههای با کمبود فضای سبز درختی مانند منطقه 10، توسعه پارکهای محلی کوچک و استفاده از زمینهای بایر برای کاشت درختان پیشنهاد میشود. بهبود دسترسی به فضای سبز در این منطقهها میتواند نابرابریهای محیطزیستی را کاهش و کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا دهد. نتایج این پژوهش، ابزاری مفید برای برنامهریزی شهری و راهکارهایی عملی برای توسعه متوازنِ فضای سبز درختی شهری ارائه داده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جنگلداری شهری؛ سنجههای سیمای سرزمین؛ شهر تهران؛ مدلسازی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Urban forest pattern and tree canopy cover assessment in Tehran City, Iran: A landscape ecology approach | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Teymoori1؛ Jahangir Feghhi2؛ Afshin Danehkar3؛ Negin Abdollahi4 | ||
| 1Ph.D. Candidate, Department of Forestry and Forest Economics, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 2Prof., Department of Forestry and Forest Economics, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 3Prof., Department of Environmental Science, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 4M.Sc. Student, Department of Arid and Mountainous Regions Reclamation, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Background and Objectives: Urban forestry involves the management and planning of urban tree-covered spaces and forests within city boundaries, playing a crucial role in improving quality of life and urban livability. The importance of urban green spaces, especially in densely populated and compact areas, lies in their ability to reduce air pollution, regulate temperature, mitigate urban heat island effects, and enhance citizens’ mental health. Given the rapid pace of urbanization and the degradation of green spaces, evaluating the distribution and layout of urban green spaces, particularly in older and central areas like districts 10, 11, and 12 of Tehran city, Iran is essential. This study aimed to identify urban tree canopy layout patterns, determine green space per capita, and propose strategies to improve the current conditions in these districts. Methodology: Tree canopy patch maps were prepared for the study areas using high-resolution Google Earth images. ArcGIS software and landscape metrics were utilized to analyze and model the spatial patterns of green space patches. Three types of green space layout patterns were defined: single-tree (isolated trees in residential areas), linear (trees along streets and sidewalks), and clumped (grouped trees in parks and public spaces). Population data of districts and sub-districts were extracted from Tehran Municipality records, and a green space per capita map was developed accordingly. Numerical analyses were conducted in Fragstats software to calculate metrics such as class area (CA), number of patches (NP), landscape shape index (LSI), and mean nearest neighbor distance (ENN_MN). The accuracy of the maps was validated through field observations, achieving an overall accuracy of 98.5% and a kappa index of 96.12%. Results: The results revealed that linear layouts occupied the largest area in all three districts, with the highest area recorded in district 11 (103.48 hectares). Conversely, clumped layouts covered smaller areas, primarily in parks and public spaces, and were least prominent in district 10. Single-tree layouts, despite having a higher number of patches, contributed a smaller total area and were mainly observed in high-density residential neighborhoods. In terms of green space per capita, district 12 had the highest value (7.53 m²), while district 10 had the lowest (2.16 m²). This disparity highlighted significant inequities in access to green spaces across districts and sub-districts. Landscape metrics analysis demonstrated that LSI and ENN_MN are effective tools for assessing the dispersion and complexity of green space patches. In densely populated areas, patches tended to be smaller and more scattered. Conclusion: The study concluded that linear layouts, due to their feasibility for implementation along streets and public pathways, are the most suitable option for high-density areas like districts 10, 11, and 12. Linear layouts can improve air quality, enhance visual aesthetics, and provide shade in urban environments. Meanwhile, clumped layouts, concentrated in parks and gardens, offer greater ecological benefits and are better suited for creating social spaces. For districts with a shortage of green spaces, such as district 10, developing small local parks and utilizing vacant lands for tree planting are recommended. Enhancing access to green spaces in these areas can reduce environmental inequalities and improve residents’ quality of life. This research provides a practical framework for urban planning and offers actionable strategies for achieving balanced development of urban green spaces. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Landscape metrics, modeling, Tehran, urban forestry | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 307 |
||