| تعداد نشریات | 282 |
| تعداد نشریات سازمان | 80 |
| تعداد شماره‌ها | 3,251 |
| تعداد مقالات | 35,918 |
| تعداد مشاهده مقاله | 54,602,822 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 93,706,682 |
ارزیابی الگوی فضایی جنگل‌های شهری و تاج پوشش درختان در تهران: رویکردی بر پایه بوم‌شناسی سیمای سرزمین | ||
| تحقیقات جنگل و صنوبر ایران | ||
| مقاله 3، دوره 33، شماره 4 - شماره پیاپی 102، اسفند 1404، صفحه 330-347 اصل مقاله (1.31 M) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22092/ijfpr.2025.368421.2192 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد تیموری1؛ جهانگیر فقهی* 2؛ افشین دانه کار3؛ نگین عبداللهی4 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه جنگل‌داری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 2نویسنده مسئول، استاد، گروه جنگل‌داری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 3استاد، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 4دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: جنگل‌داری شهری به‌معنای مدیریت و برنامه‌ریزی برای فضاهای درختی شهری و جنگل‌های موجود در محدوده‌های شهری است که نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی و زیست‌پذیری شهرها ایفا می‌کند. اهمیت فضای سبز شهری، به‌ویژه در منطقه‌های پرتراکم و با بافت فشرده، به‌دلیل تأثیر آن بر کاهش آلودگی هوا، کنترل دمای محیط، کاهش اثرات جزیره‌های حرارتی و افزایش سلامت روانی شهروندان مورد تأکید قرار دارد. باتوجه‌به روند روبه‌رشد شهرنشینی و تخریب فضاهای سبز، ارزیابی توزیع و چیدمان فضاهای سبز درختی شهری، به‌ویژه در منطقه‌های قدیمی و مرکزی مانند منطقه‌های 10، 11 و 12 شهر تهران، امری ضروری است. هدف این پژوهش، شناسایی الگوهای چیدمان فضای سبز درختی، تعیین سرانه فضای سبز درختی و ارائه راهکارهایی برای بهبود شرایط موجود در این منطقه‌ها است. مواد و روش‌ها: در پژوهش پیش‌رو، ابتدا نقشه لکه‌های فضای سبز درختی در منطقه‌های 10، 11 و 12 شهر تهران با استفاده از تصاویر با وضوح زیادِ Google Earth تهیه شد. برای تحلیل و مدل‌سازی چیدمان لکه‌های فضای سبز درختی از نرم‌افزار ArcGIS و سنجه‌های سیمای سرزمین بهره گرفته شد. سه نوع الگوی چیدمان فضای سبز درختی شامل تک‌پایه (درختان منفرد در بافت مسکونی)، خطی (درختان حاشیه معابر و خیابان‌ها) و کپه‌ای (تجمع درختان در پارک‌ها و فضاهای عمومی) تعریف شدند. داده‌های جمعیتی منطقه‌های مورد مطالعه از منابع شهرداری تهران استخراج شد و نقشه سرانه فضای سبز درختی باتوجه‌به این داده‌ها تهیه شد. تحلیل‌های عددی در نرم‌افزار Fragstats انجام گرفت و سنجه‌هایی مانند مساحت لکه (CA)، تعداد لکه (NP)، شاخص شکل لکه (LSI) و میانگین فاصله نزدیک‌ترین همسایه (ENN_MN) محاسبه شدند. دقت نقشه‌های برداشت‌شده فضای سبز درختی با استفاده از برداشت‌های میدانی و شاخص‌های صحت کلی و کاپا ارزیابی شد. صحت کلی نقشه‌ها 5/98 درصد و شاخص کاپا 12/96 درصد به‌دست آمد. نتایج: در هر سه منطقه مورد مطالعه، مدل چیدمان خطی، بیشترین مساحت را به‌خود اختصاص داد. به‌طوری‌که این الگو در منطقه 11 با 48/103 هکتار، بیشترین مساحت را داشت. در مقابل، چیدمان کپه‌ای با مساحتی کمتر، اغلب در پارک‌ها و فضاهای سبز درختی عمومی مشاهده شد. این چیدمان در منطقه 10 کمترین مساحت را داشت. الگوی مدل چیدمان تک‌پایه با وجود تعداد بیشتر لکه‌ها، سهم کمی ازنظر مساحت را به‌خود اختصاص داد و اغلب در منطقه‌های مسکونی با تراکم زیاد مشاهده شد. ازنظر سرانه فضای سبز درختی، منطقه 12 با 53/7 متر مربع به‌ازای هر نفر، بیشترین و منطقه 10 با 16/2 متر مربع برای هر نفر، کمترین مقدار را داشتند. این تفاوت نشان‌دهنده نابرابری شدید در دسترسی به فضای سبز درختی بین منطقه‌ها و حتی نواحی داخلی هر منطقه است. تحلیل سنجه‌های سیمای سرزمین نشان داد که شاخص‌های شکل لکه و مساحت لکه، سنجه‌های مناسبی برای تهیه مدل چیدمان لکه‌های فضای سبز درختی هستند. همچنین، در منطقه‌های با تراکم زیادِ جمعیت، لکه‌ها بیشتر به‌صورت پراکنده و کوچک مشاهده شدند. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که الگوی چیدمان خطی به‌دلیل قابلیت اجرای آن در امتداد خیابان‌ها و معابر عمومی، مناسب‌ترین گزینه برای منطقه‌های پرتراکم مانند منطقه‌های 10، 11 و 12 است. توسعه چیدمان خطی می‌تواند به کاهش آلودگی هوا، بهبود کیفیت بصری و ایجاد سایه در معابر کمک کند. در عین حال، چیدمان کپه‌ای با تمرکز بیشتر در پارک‌ها و باغ‌ها، خدمات بوم‌شناختی بیشتری ارائه می‌دهد و برای ایجاد فضاهای اجتماعی مناسب‌تر است. برای منطقه‌های با کمبود فضای سبز درختی مانند منطقه 10، توسعه پارک‌های محلی کوچک و استفاده از زمین‌های بایر برای کاشت درختان پیشنهاد می‌شود. بهبود دسترسی به فضای سبز در این منطقه‌ها می‌تواند نابرابری‌های محیط‌زیستی را کاهش و کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا دهد. نتایج این پژوهش، ابزاری مفید برای برنامه‌ریزی شهری و راهکارهایی عملی برای توسعه متوازنِ فضای سبز درختی شهری ارائه داده است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| جنگل‌داری شهری؛ سنجه‌های سیمای سرزمین؛ شهر تهران؛ مدل‌سازی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Urban forest pattern and tree canopy cover assessment in Tehran, Iran: A landscape ecology approach | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Teymoori1؛ Jahangir Feghhi2؛ Afshin Danehkar3؛ Negin Abdollahi4 | ||
| 1Ph.D. Candidate, Department of Forestry and Forest Economics, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 2Prof., Department of Forestry and Forest Economics, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 3Prof., Department of Environmental Science, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| 4M.Sc. Student, Department of Arid and Mountainous Regions Reclamation, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Background and Objectives: Urban forestry involves the management and planning of urban tree-covered spaces and forests within city boundaries and plays a crucial role in improving quality of life and urban livability. The importance of urban green spaces, especially in densely populated and compact urban areas, lies in their ability to reduce air pollution, regulate temperature, mitigate urban heat island effects, and enhance citizens’ mental health. Given the rapid pace of urbanization and the degradation of green spaces, evaluating the distribution and spatial layout of urban green spaces, particularly in older and central areas such as districts 10, 11, and 12 of Tehran, Iran, is essential. This study aimed to identify urban tree canopy layout patterns, determine green space per capita, and propose strategies to improve the current conditions in these districts. Methodology: Tree canopy patch maps were prepared for the study areas using high-resolution Google Earth imagery. ArcGIS software and landscape metrics were used to analyze and model the spatial patterns of green space patches. Three types of green space layout patterns were defined: single-tree (isolated trees in residential areas), linear (trees along streets and sidewalks), and clumped (groups of trees in parks and public spaces). Population data for districts and sub-districts were obtained from Tehran Municipality records, and a green space per capita map was developed accordingly. Numerical analyses were conducted using Fragstats software to calculate metrics such as class area (CA), number of patches (NP), landscape shape index (LSI), and mean nearest neighbor distance (ENN_MN). The accuracy of the maps was validated through field observations, resulting in an overall accuracy of 98.5% and a kappa index of 96.12%. Results: The results revealed that linear layouts occupied the largest area in all three districts, with the highest area recorded in district 11 (103.48 hectares). In contrast, clumped layouts covered smaller areas, mainly in parks and public spaces, and were least prominent in district 10. Single-tree layouts, despite having a greater number of patches, contributed a smaller total area and were primarily observed in high-density residential neighborhoods. In terms of green space per capita, district 12 had the highest value (7.53 m²), whereas district 10 had the lowest (2.16 m²). This disparity highlights significant inequalities in access to green spaces across districts and sub-districts. Landscape metrics analysis demonstrated that LSI and CA are effective tools for assessing the dispersion and complexity of green space patches. In densely populated areas, green space patches tended to be smaller and more fragmented. Conclusion: The study concluded that linear layouts, due to their feasibility for implementation along streets and public pathways, are the most suitable option for high-density areas such as districts 10, 11, and 12. Linear layouts can improve air quality, enhance visual aesthetics, and provide shade in urban environments. Meanwhile, clumped layouts, concentrated in parks and gardens, offer greater ecological benefits and are better suited for creating social spaces. For districts with limited green spaces, such as district 10, the development of small local parks and the use of vacant lands for tree planting are recommended. Improving access to green spaces in these areas can reduce environmental inequalities and enhance residents’ quality of life. This research provides a practical framework for urban planning and offers actionable strategies for achieving balanced development of urban green spaces. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Landscape metrics, modeling, Tehran, urban forestry | ||
| مراجع | ||
|
- Alipour, A., Bagheri, M., Charkaneh, K., Mahmoudi Chenari, H. and Khodadad, M., 2020. Analysis of the quality and environmental effects of urban green spaces (study: District 10 of Tehran Municipality). Journal of Sustainable Development of Geographical Environment, 1(1): 33-42 (In Persian with English summary).
- Bahmanpour, H., 2016. Urban Environnement Management. Textbook, Islamic Azad University, Shahrood Branch, Shahrood, Iran, 213p (In Persian).
- Bertram, C. and Rehdanz, K., 2015. The role of urban green space for human well-being. Ecological Economics, 120: 139-152.
- Chang, Q., Li, S., Wang, Y., Wu, J. and Xie, M., 2013. Spatial process of green infrastructure changes associated with rapid urbanization in Shenzhen, China. Chinese Geographical Science, 23: 113-128.
- Chu, M., Lu, J. and Sun, D., 2022. Influence of urban agglomeration expansion on fragmentation of green space: A case study of Beijing-Tianjin-Hebei urban agglomeration. Land, 11(2): 275.
- Clark, M.L., Aide, T.M., Grau, H.R. and Riner, G., 2010. A scalable approach to mapping annual land cover at 250 m using MODIS time series data: A case study in the Dry Chaco ecoregion of South America. Remote Sensing of Environment, 114(11): 2816-2832.
- Daz, B., Ghaffari Gilandeh, A. and Azizi, A., 2020. Analyzing of urban green space changes in Gorgan City using landscape metrics. Journal of Environmental Science and Technology, 22(5): 167-181 (In Persian with English summary).
- Deng, X., Huang, J., Rozelle, S. and Uchida, E., 2008. Growth, population and industrialization, and urban land expansion of China. Journal of Urban Economics, 63(1): 96-115.
- Fakour, A., Shataee Jouibary, Sh., Mikaeili Tabrizi, A.R. and Salehnasab, A., 2016. Quantative status of Mashhad urban arboreal green space and investigation on its possibility developing using WLC method and GIS. Journal of Wood and Forest Science and Technology Research, 23(1): 195-217 (In Persian with English summary).
- Fotoohi, O. and Barghjelveh, Sh., 2018. The planning process of an urban landscape system's ecological networks (case study: The city of the Tehran). Journal of Environmental Studies, 44(2): 277-297 (In Persian with English summary).
- Ghale, B., Gupta, K. and Roy, A., 2023. Evaluating public urban green spaces: a composite green space index for measuring accessibility and spatial quality. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 48: 101-108.
- Goddard, M.A., Dougill, A.J. and Benton, T.G., 2010. Scaling up from gardens: biodiversity conservation in urban environments. Trends in Ecology and Evolution, 25(2): 90-98.
- Haaland, C. and van Den Bosch, C.K., 2015. Challenges and strategies for urban green-space planning in cities undergoing densification: A review. Urban Forestry and Urban Greening, 14(4): 760-771
- Hassanpour, P., Sayyahnia, R. and Esmaeilzadeh, H., 2020. Ecological structure assessment of urban green space using the landscape approach (case study: Tehran’s 22nd district). Environmental Sciences, 18: 187-202 (In Persian with English summary).
- Jaafari, Sh., Alizadeh Shabani, A., Moeinaddini, M., Danehkar, A. and Alam Beigi, A., 2018. Modeling the relationships between urban green space, air and noise pollution and temperature using landscape metrics. RS and GIS for Natural Resources, 9(2): 59-75 (In Persian with English summary).
- Kothencz, G., Kolcsár, R., Cabrera-Barona, P. and Szilassi, P., 2017. Urban green space perception and its contribution to well-being. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(7): 766.
- Lian, X., Jiao, L., Liu, Z., Jia, Q., Liu, W. and Liu, Y., 2024. A detection of street trees and green space: Understanding contribution of urban trees to climate change mitigation. Urban Forestry and Urban Greening, 101: 128561.
- Malarvizhi, K., Kumar, S.V. and Porchelvan, P., 2016. Use of high resolution Google earth satellite imagery in landuse map preparation for urban related applications. Procedia Technology, 24: 1835-1842.
- McGovern, M. and Pasher, J., 2016. Canadian urban tree canopy cover and carbon sequestration status and change 1990–2012. Urban Forestry and Urban Greening, 20: 227-232.
- Mirsanjeri, M.M. and Mohammadyari, F., 2022. Analysis of land use in the Behbahan city approach landscape ecology. Journal of Environmental Science and Technology, 24(3): 191-204 (In Persian with English summary).
- Mirzade Tabatabaee, M., Robati, M. and Azizi, Z., 2023. Determination of spatial pattern of urban green spread (case study: District 5 of Tehran municipality). Journal of Applied Researches in Geographical Sciences, 22(67): 171-188 (In Persian with English summary).
- Nohegar, A., Jabariyan Amiri, B. and Afrakhte, R., 2015. Land use analysis on Guilan central district using landscape ecology approach. Geography and Territorial Spatial Arrangement, 5(15): 197-214 (In Persian).
- Ramezani Mehrian, M., 2022. Assessing the structural quality of green space network in urban environments, case study: District 16 of Tehran city. Journal of Geographical Urban Planning Research, 10(1): 81-99 (In Persian with English summary).
- Roscoe, C., Mackay, C., Gulliver, J., Hodgson, S., Cai, Y., Vineis, P. and Fecht, D., 2022. Associations of private residential gardens versus other greenspace types with cardiovascular and respiratory disease mortality: Observational evidence from UK Biobank. Environment International, 167: 107427.
- Senanayake, I.P., Welivitiya, W.D.D.P. and Nadeeka, P.M., 2013. Urban green spaces analysis for development planning in Colombo, Sri Lanka, utilizing THEOS satellite imagery – A remote sensing and GIS approach. Urban Forestry and Urban Greening, 12(3): 307-314.
- Sithole, S.M., Musakwa, W., Magidi, J. and Kibangou, A.Y., 2024. Characterising landcover changes and urban sprawl using geospatial techniques and landscape metrics in Bulawayo, Zimbabwe (1984–2022). Heliyon, 10(6): e27275.
- Taheri Sarteshnizi, F., Feghhi, J. and Danehkar, A., 2013. Investigating the effect of landscape structure on urban thermal islands (Case study: Karaj city). Proceedings of National Geomatics Conference. Tehran, Iran, 24-25 May 2004: 10p (In Persian).
- Taylor, J.R. and Lovell, S.T., 2012. Mapping public and private spaces of urban agriculture in Chicago through the analysis of high-resolution aerial images in Google Earth. Landscape and Urban Planning, 108(1): 57-70.
- Tehran Municipality, 2023. Population and Manpower, Agriculture, Forestry and Fisheries. Available at: https://data.tehran.ir (In Persian).
- Woldesemayat, E.M. and Genovese, P.V., 2021. Urban green space composition and configuration in functional land use areas in Addis Ababa, Ethiopia, and their relationship with urban form. Land, 10(1): 85.
- Xu, X., Duan, X., Sun, H. and Sun, Q., 2011. Green space changes and planning in the capital region of China. Environmental Management, 47: 456-467.
- Yang, X., Jiang, G.M., Luo, X. and Zheng, Z., 2012. Preliminary mapping of high-resolution rural population distribution based on imagery from Google Earth: A case study in the Lake Tai basin, eastern China. Applied Geography, 32(2): 221-227.
- Zhang, Q., Chen, C., Wang, J., Yang, D., Zhang, Y., Wang, Z. and Gao, M., 2020. The spatial granularity effect, changing landscape patterns, and suitable landscape metrics in the Three Gorges Reservoir Area, 1995–2015. Ecological Indicators, 114: 106259.
- Zhang, Y., Li, J. and Wang, X., 2015. Spatial characteristics of urban green space for further optimization of the landscape pattern and construction of an urban green space landscape system with a rational structure, scientific layout and ecological functions. In Proceedings of the International Conference on Landscape, Architecture and Urban Planning, 156-161.
- Zhang, Y., Van Dijk, T., Tang, J. and Berg, A.E.v.d., 2015. Green space attachment and health: a comparative study in two urban neighborhoods. International Journal of Environmental Research and Public Health, 12: 14342-14363.
- Zhou, W., Pu, Y., Dai, H. and Jin, Q., 2017. Cooperative interconnection settlement among ISPs through NAP. European Journal of Operational Research, 256(3): 991-1003.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 510 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 171 |
||