مقایسه استفاده از کود آمینواسید با عدم کاربرد آن در سیب زمینی

در زمان جوانه­زنی در استفاده از اسیدآمینه و عدم کاربرد آن اختلاف قابل‌توجهی ایجاد نشد به‌طوری‌که با متوسط زمان 16 روزه، جوانه‌زنی یکسانی در هر دو حاصل شد. هم‌چنین در سرعت رسیدن به پوشش کامل نیز اختلافی در استفاده از اسیدآمینه و عدم استفاده از آن ایجاد نشد (شکل 4- الف). متوسط وزن و تعداد غده تولیدی در اندازه درشت (خوراکی) با استفاده از اسیدآمینه به‌ترتیب 894/0 کیلوگرم و 66/4 عدد در مترمربع بود که با مقدار آن در تیمار شاهد به‌ترتیب با 925/0 کیلوگرم و تعداد 20/5 عدد در مترمربع تفاوت قابل‌توجهی نشان نداد. در میزان تولید غده با اندازه بذری نیز این وضعیت برقرار شد و استفاده از اسیدآمینه با عدم کاربرد آن اختلاف چشمگیری نشان نداد. متوسط تولید غده بذری در تیمار استفاده از اسیدآمینه به‌ترتیب 66/28 عدد و 81/2 کیلوگرم در مترمربع بود که با میزان آن در عدم کابرد اسیدآمینه به‌ترتیب با متوسط 20/30 عدد و 60/2 کیلوگرم در مترمربع تفاوت ملموسی نداشت. استفاده از اسیدآمینه با عدم کاربرد آن صرفاً در میزان غده تولیدی با اندازه ریز تفاوت نشان داد به‌طوری‌که استفاده از اسیدآمینه به‌طور مشخص تولید غده ریز و خارج اندازه را افزایش داد. تیمار اسیدآمینه با متوسط تولید 17/7 عدد و 11/0 کیلوگرم در مترمربع نسبت به تیمار شاهد با متوسط 21/2 عدد و 043/0 کیلوگرم در مترمربع، غده ریز بیش‌تری تولید کرد (جدول 1). استفاده از اسیدآمینه در مقایسه با عدم کاربرد آن، اثر قابل‌توجهی در عملکرد کل غده تولیدی نداشت. متوسط عملکرد در تیمار اسیدآمینه، 55/38 تن در هکتار و در عدم استفاده از آن، 84/35 تن در هکتار بود که با افزایش 35/2 تن در هکتار عملاً از نظر آماری نیز تفاوت معنی­داری ایجاد نشد (شکل 4- ب). این افزایش جزئی در عملکرد بیش‌تر ناشی از اثرات اسیدآمینه در افزایش تولید غده در اندازه ریز بود، چرا که در دو اندازه خوراکی و بذری تفاوت قابل‌توجهی دیده نشد. در درصد ماده خشک غده نیز مشخص شد که دو تیمار اسیدآمینه و بدون کاربرد آن تفاوتی با هم نداشته و با اختلاف بسیار جزئی (با 16/0 درصد اسیدآمینه بیش‌تر از تیمار شاهد) به یکدیگر نزدیک بودند. متوسط ماده خشک غده در دو تیمار اسیدآمینه و شاهد به‌ترتیب 66/19 و 50/19 درصد حاصل شد (شکل 4- ج).

کاهش چشمگیری در میزان تجمع نیترات غده با کاربرد اسیدآمینه در مقایسه با شاهد (عدم کاربرد آن) حاصل شد. متوسط میزان نیترات غده در استفاده از اسیدآمینه و عدم کاربرد آن به‌ترتیب 25/137 و 57/160 میلی­گرم در کیلوگرم وزن تر غده بود که به‌طور متوسط با کاربرد اسیدآمینه، میزان نیترات غده حدود 22 واحد کاهش نشان داد (شکل 4- د). افزایش سطح اسیدهای آمینه در بافت­های گیاهی با تأثیر بر فعالیت آنزیم‌های نیترات ردوکتاز و گلوتامین سنتتاز مؤثر در جذب و به‌کارگیری نیترات، به‌صورت خودتنظیمی تا حدودی از تجمع نیترات جلوگیری می‌کنند.

سیب­زمینی به‌دلیل داشتن هیدروکربن­های قابل هضم، پروتئین­های حاوی لیزین که یک اسیدآمینه ضروری و مهم بوده که غالباً در محصولاتی مانند: غلات و سبزیجات وجود ندارد، ارزش غذایی فراوانی دارد (10). یکی دیگر از انواع محرک­های رشد گیاهی، اسیدهای آمینه است (6). محققان گزارش کردند که محلول­پاشی اسیدآمینه در شرایط تنش باعث افزایش عملکرد، اجزای عملکرد و بهبود صفات کیفی محصولات مختلف از جمله: پیاز و سیب­زمینی می­شود (7 و 9).

هم‌چنین اسیدهای آمینه می­توانند به‌طور مستقیم یا غیر مستقیم بر فعالیت­های فیزیولوژیکی مؤثر بر روی رشد و عملکرد گیاه تأثیر بگذارند (5). به‌نظر می­رسد که عناصر غذایی مؤثر در رفع تنش­های غیر زنده (مانند: پتاسیم، کلسیم و روی) به‌صورت ترکیبات پیچیده اسیدآمینه ـ عنصر غذایی می­توانند با افزایش تحمل سیب­زمینی در برابر تنش­های گرمایی و تنش­های محیطی باعث افزایش عملکرد این محصول بشوند (1). یکی از ویژگی­های مهم کیفی غده سیب­زمینی، تجمع نیترات در سیب­زمینی است که در اثر فعل و انفعالات شیمیایی به ترکیباتی به نام نیتروز آمین که سرطان­زا هستند، تبدیل می­شوند (2). اسیدهای آمینه محصول پایانی مرحله جذب و احیای نیترات هستند. بنابراین، افزایش غلظت اسیدهای آمینه در بافت­های گیاهی با تأثیر بر فعالیت آنزیم‌های نیترات ردوکتاز و گلوتامین سنتتاز در آسیمیلاسیون (جذب و به‌کارگیری) نیترات، اثر ممانعت کننده­ای بر تجمع نیترات دارد (4).

این آزمایش با دو تیمار استفاده از اسیدآمینه و عدم استفاده از آن در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اکباتان در همدان در سال زراعی 401-1400 به اجرا درآمد. قبل از کاشت، نیاز غذایی با آزمون خاک برآورد و توصیه کودی اعمال شد. یک سوم از کود اوره قبل از کاشت با سایر کودهای پایه مخلوط و مورد استفاده قرار گرفت. دو قسمت دیگر از کود اوره در دو نوبت در مرحله خاکدهی پای بوته و در زمان گلدهی به‌صورت تزریق در سامانه آبیاری در اختیار محصول سیب­زمینی قرار گرفت. به‌منظور آماده‌سازی زمین، ابتدا زمین مورد نظر شخم شده و سپس با روتوشیپر برای خردشدن کلوخه­ها بر روی آن عملیات خاک­ورزی و دیسک و لولر صورت گرفت. غده‌های بذری مورد استفاده قبل از کاشت با استفاده از قارچ‌کش کاربندازیم با نسبت دو در هزار ضدعفونی شدند. کشت با استفاده از کارنده 3 ردیفه سیب‌زمینی با ایجاد پشته تلفیقی با عرض پشته 150 سانتی­متر با سه ردیف بر روی یک پشته و فاصله بوته حدود 22 سانتی‌متر انجام گرفت. آبیاری به‌صورت قطره­ای انجام گرفته و نوارهای تیپ در هنگام کاشت با نوار نقاله در پشت دستگاه به‌صورت خودکار در عمق 5 سانتی­متری و به‌صورت دو نوار تیپ بر روی یک پشته سه ردیف کاشت، قرار گرفتند. در طی مراحل داشت، کود میکرو کامل به‌همراه سکوسترین آهن در دو نوبت در زمان پوشش کامل و در زمان گلدهی و غده­زایی در سامانه آبیاری و با غلظت 5 در هزار تزریق شدند. در بخشی از آزمایش که اسیدآمینه مورد استفاده قرار گرفت، همانند تیمار شاهد (عدم کاربرد اسیدآمینه) آزمون خاک صورت پذیرفته و براساس توصیه ارائه‌شده، کودهای پایه در زمان کاشت و هم‌چنین کود میکرو کامل و سکوسترین آهن به‌صورت محلول‌پاشی مورد استفاده قرار گرفت. براساس توصیه شرکت کشت و صنعت زرین رشد هزاره سوم (تولیدکننده اسیدآمینه) در چهار نوبت که نوبت اول با آبیاری اول با غلظت 5 در هزار و در نیم ساعت آخر آبیاری و به‌صورت تزریق در سامانه آبیاری قطره­ای (طبق توصیه شرکت تولیدکننده اسیدآمینه) و در مرحله داشت در طی سه نوبت دیگر (در موقع رسیدن ارتفاع بوته به 10 تا 15 سانتی­متر،گلدهی و در مرحله حجیم شدن غده­ها) به نسبت 5 در هزار با محلول­پاشی صورت گرفت (شکل‌های 1 تا 3). قابل ذکر این‌که ترکیب و نوع مواد موجود در کود اسیدآمینه به‌صورت محرمانه برای شرکت تولیدکننده محفوظ بوده و لذا اطلاعاتی در این خصوص در دسترس مجریان پروژه قرار نگرفت. ضمن این‌که براساس اظهارات تولیدکننده، این ترکیب صرفاً اسیدآمینه نبوده و از مواد محرک رشد و عناصر معدنی هم برخوردار بوده است. تاریخ رسیدن رقم در دو تیمار استفاده از اسیدآمینه و عدم کاربرد آن ثبت و در زمان برداشت از هر یک از دو روش (استفاده از اسیدآمینه و عدم کاربرد آن)، 20 نمونه یک مترمربعی رکوردگیری انجام شده و غده­های تولیدی در سه اندازه خوراکی (با قطر بزرگ‌تر از 55 میلی­متر)، بذری ( قطر 35 تا 55 میلی­متر) و ریز ( قطر کوچک‌تر از 35 میلی­متر) تفکیک شده و عملکرد حاصل به کیلوگرم در هکتار برآورد شد. نمونه­هایی از غده­های تولیدی به‌صورت تصادفی انتخاب و برای اندازه­گیری ماده خشک و میزان نیترات غده به آزمایشگاه منتقل شدند.