معرفی محلول غذایی مناسب برای تولید مینی تیوبر ارقام سیب زمینی

گیاهچه ­های سالم و عاری از بیماری­ رقم­ های سیب ­زمینی آگریا، رزا و آنوشا پس از ریشه‌زایی در آزمایشگاه کشت بافت، به گلخانه تطابق‌پذیری منتقل و سپس در بستر (شامل کمپوست گیاهی و پوکه معدنی به نسبت 1:1 حجمی) کشت شدند. تحلیل کمپوست گیاهی در جدول 1، نشان داده شده است. مطابق جداول 2 و 3 در تیمارهای مختلف از محلول غذایی حصول شرکت اکین تاریم ترکیه [(Ekin Tarim) و بدون محلول غذایی (شاهد) در گلخانه در سال 1400 استفاده شد. در هر دو تیمار، از گوگرد مایع (محصول شرکت پروفرت ترکیه) به مقدار 0/4 میلی ­لیتر در یک لیتر آب، کود اوره به مقدار 1/5 گرم و کود فسفات آمونیوم به مقدار 1 گرم در یک لیتر آب استفاده شد. در هر مترمربع، تعداد 100 گیاهچه به فاصله 10×10 سانتی­متر کشت شد. آب مورد نیاز گیاهچه ­ها براساس نیاز گیاه و به روش آبیاری قطره ­ای (تیپ) صورت گرفت. pH محلول غذایی در حدود 5/8 تنظیم شد. برای مبارزه با علف­ های هرز قبل از کاشت گیاهچه سیب ­زمینی، از سم پاراکوات به‌میزان 0/3 میلی­ لیتر در مترمربع استفاده شد. خاک­دهی پای بوته زمانی که ارتفاع بوته ­ها بین 10 تا 20 سانتی­متر بود، با حجم مناسبی از خاک انجام گرفت. برای مبارزه با ناقلین بیماری‌های ویروسی از سم کنفیدور در دو مرحله به مقدار 0/025 میلی ­لیتر در مترمربع استفاده شد. در طی دوره رشد و بعد از برداشت محصول، صفات ارتفاع بوته، تعداد ساقه اصلی در بوته، تعداد و وزن مینی ­تیوبر در بوته و در متر مربع اندازه‌گیری شد.

نتایج نشان داد که در شرایط استفاده از محلول غذایی، رقم آنوشا با 1256 مینی­ تیوبر در مترمربع دارای بالاترین مقدار بود. این رقم در شرایط بدون استفاده از محلول غذایی (شاهد) دارای 4 مینی ­تیوبر در بوته و 431 مینی­ تیوبر در مترمربع بود (شکل­ 1). بالاترین ارتفاع بوته مربوط به رقم آگریا در شرایط استفاده از محلول غذایی و برابر 192 سانتی­متر بود. این رقم در شرایط بدون استفاده از محلول غذایی (شاهد)، ارتفاع بوته‌ای برابر 35 سانتی­متر داشت (شکل ­2). اختلاف تعداد مینی ­تیوبر در مترمربع در دو شرایط استفاده از محلول غذایی و شاهد، 825 مینی ­تیوبر بود. زراعت سیب ­زمینی نقش تعیین­ کننده ­ای در اقتصاد استان اردبیل دارد و اساس تغییرات اقتصادی و حتی معیشتی مردم متأثر از تولید و عرضه این محصول راهبردی بوده و به‌نوعی در جریان زندگی اقتصادی مردم دخالت دارد. ترویج نتایج حاصل از این پژوهش، کمک مؤثری در زمینه تأمین بذر سالم سیب ­زمینی برای کشاورزان و حتی امکان فروش و صادرات به کشور­های هم‌جوار استان اردبیل خواهد بود.

سیب­ زمینی یکی از مهم‌ترین گیاهان زراعی است و از نظر اهمیت غذایی و تولید، بعد از گندم و برنج قرار دارد (5). سطح زیرکشت سیب ­زمینی جهان در سال 2021، حدود 18 میلیون هکتار و مقدار تولید آن برابر 368 میلیون تن بود. بزرگ‌ترین تولیدکننده سیب‌زمینی دنیا، کشور چین با تولید حدود 100 میلیون تن گزارش شده است. کشور ما در جهان، رتبه سیزده و در آسیا بعد از چین و هند، رتبه سوم را دارد (4). براساس آخرین آمار وزارت جهاد کشاورزی در سال 1399، سطح زیرکشت سیب ­زمینی در کشور حدود 143 هزار هکتار، میزان تولید آن حدود 5/3 میلیون تن و عملکرد مربوط حدود 37 تن در هکتار بوده است (1). تولیــد غده ­های بذری سیب ­زمینی در کشــور باعث جلوگیری از واردات ســیب ­زمینی بــذری، صرفه­ جویــی ارزی، اسـتقلال و امنیـت می­ شود. بهینه­ شدن تولیــد مینــی ­تیوبــر در کشور، تأمیـن گیاهچـه سالم‌سـازی‌شـده ارقام سیب­ زمینی، آموزش نیـروی انسـانی و کمـک بـه تجهیـز آزمایشـگاه‌ها و گلخانه ­هـا، موجـب شده که بخش خصوصی انگیزه لازم را برای فعالیت در ایـن عرصـه پیدا کند. احـداث چنیـن شـرکت­هایی سـبب ایجـاد اشـتغال مسـتقیم و دائمــی برای جوانــان ایــن کشــور در بخــش آزمایشــگاه و گلخانــه شــده اســت. بــرای ســطح زیــرکشــت 143 هــزار هکتــاری ســیب­ زمینی در کشــور، نیــاز بــه تأمیــن حــدود 700 هــزار تــن غــده بــذری در طبقه گواهی‌شده A می‌باشد. بــرای تأمیــن این مقدار غـده بـذری، ضـروری اسـت که سـالیانه حدود 10 تا 12 میلیـون عـدد مینـی ­تیوبـر در کشور تولیـد شـود. ایـن تعداد مینـی ­تیوبـر کاملاً تأمین‌کننـده نیـاز داخلـی بـرای تولیـد کلاس­هـای مختلـف غـده بـذری سـیب­ زمینی ارقـام موجـود در کشـور می­ باشد و نیازی به واردات سیب­ زمینی از کشورهای خارجی نمی­ باشد (3). در یک برنامه تولید بذر سیب ­زمینی، استفاده از محلول غذایی مناسب و بهینه‌شده باعث افزایش تعداد مینی­ تیوبر در بوته می ­شود (2). با استفاده از محلول غذایی مناسب، می­ توان تعداد و وزن مینی ­تیوبر را افزایش داد. زراعت سیب ­زمینی نقش تعیین ­کننده­ ای در اقتصاد استان اردبیل دارد و اساس تغییرات اقتصادی و حتی معیشتی مردم متأثر از تولید و عرضه این محصول راهبردی بوده و به‌نوعی در جریان زندگی اقتصادی مردم، دخالت دارد. ترویج نتایج حاصل از این پژوهش، کمک مؤثری در زمینه تأمین بذر سالم سیب­ زمینی برای کشاورزان و حتی امکان فروش و صادرات به کشور­های هم‌جوار استان اردبیل خواهد بود. هدف از این پژوهش، معرفی محلول غذایی مناسب برای تولید مینی ­تیوبر سیب ­زمینی و بالا بردن تعداد و وزن مینی ­تیوبر به ازای هر گیاهچه در شرایط گلخانه­ ای می ­باشد.