محلول غذایی مناسب برای تولید مینی تیوبر ارقام تجاری سیب زمینی در سیستم هواکشت

سیب‌زمینی از نظر اهمیت غذایی چهارمین محصول پس از گندم، برنج و ذرت در کشور به‌شمار می‌رود. با توجه به این‌که در بسیاری از محصولات کشاورزی به‌ویژه سیب­ زمینی بیماری­های ویروسی سهم به‌سزایی در کاهش عملکرد و کیفیت محصول ‌دارند، مینی­ تیوبر سیب‌زمینی که ‌از طریق کشت بافت تولید شده‌، می‌تواند به‌عنوان یکی از بهترین روش­ها در برنامه‌های تولید بذور گواهی‌شده مورد استفاده قرار گیرد. براساس آخرین آمار وزارت جهاد کشاورزی در سال 1398، سطح زیرکشت سیب‌زمینی کشور حدود 142 هزار هکتار با تولید حدود 5 میلیون تن و متوسط عملکرد حدود 37 تن در هکتار برآورد شده است (1). مینی ­تیوبر­ها غده ­های بذری کوچکی هستند که از گیاهچه ­های تکثیریافته در گلخانه تولید می ­شوند. در شرایط سامانه هواکشت می ­توان بذر مورد نیاز خود را سریعاً در مقادیر زیاد، قیمت مناسب و بدون آلودگی به بیماری ­های مهم ویروسی، قارچی و باکتریایی تولید کرد. کاهش واردات غدة بذری (واردات مینی ­تیوبر در طی چندین سال وجود نداشته و به‌طور متوسط حدود 1000 تن غده بذری در طبقات مادری ارقام جدید وارد کشور شده است)، جلوگیری از خروج ارز از کشور (3/3 میلیون دلار)، جلوگیری از ورود و شیوع عوامل خسارت­ زای قرنطینه‌ای سیب­ زمینی به داخل کشور، اشتغال ­زایی (150 نفر مستقیم و غیرمستقیم) و حفظ اسـتقلال و امنیـت غذایی از دیگر مزایای تولید بذر از طریق مینی ­تیوبر است. هواکشت روشی مبتنی بر عدم وجود خاک برای تولید بذر پیش­ پایه سیب ­زمینی است. این روش می­ تواند منجر به تولید عملکردهای بالا (10 برابر بیش‌تر)، سریع­تر و با هزینه کم‌تر از روش­ های معمول شود (2). در این سامانه، دسترسی به ریشه امکان ­پذیر است و ریشه­ ها در هوا و بدون فشار مکانیکی رشد می­ کنند و آسیب به ریشه در میزان کمینه بوده و تهویه ریشه ­ها به‌خوبی انجام شده و باعث افزایش تعداد مینی­ تیوبر در متر­مربع می ­شود (5، 7 و 9).

بهبود تولیــد مینــی ­تیوبــر در کشور، تأمیـن گیاهچـه سالم­ ارقام تجاری سیب ­زمینی، آموزش نیـروی انسـانی و کمـک بـه تجهیـز آزمایشـگاه‌ها و گلخانه ­هـا، باعث ترغیب و گسترش فعالیت بخش خصوصی در ایـن عرصـه شد. احـداث چنیـن شـرکت­ هایی سـبب ایجـاد اشـتغال مسـتقیم و دائمــی برای جوانــان ایــن کشــور در بخــش آزمایشــگاه و گلخانــه شــده اســت. غــده بــذری مورد اســتفاده بــرای تولیــد ســیب­ زمینی خوراکــی از بذر گواهی‌شده طبقه A تأمیــن می ­شــود. بــرای ســطح زیــرکشــت 142 هــزار هکتــاری ســیب ­زمینی در کشــور، نیــاز بــه تأمیــن حــدود 650 هــزار تــن غــده بــذری وجود دارد اما کم‌تر از 50 هزار تن به‌عنوان بذر گواهی‌شده تولید می‌شود. براساس گزارش مؤسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال، بذر گواهی‌شده در سال‌های 1392 و 1398 به‌ترتیب برابر 9,640 و 25,000 تن بوده است. در شرایط فعلی کشور با وجود نیاز بیش‌تر به تولید بذر سالم، مقدار بذر تولیدی شناسنامه ­دار نسبت به کل بذور مورد نیاز بسیار ناچیز می ­باشد. بــرای تأمیــن غـده بـذری مورد نیاز (650 هــزار تــن)، لازم اسـت که سـالیانه حدود 12 میلیـون عـدد مینـی ­تیوبـر در کشور تولیـد شـود. ایـن تعداد مینـی ­تیوبـر نیـاز داخلـی بـرای تولیـد طبقه­ هـای مختلـف غـده بـذری سـیب­ زمینی ارقـام موجـود در کشـور را به‌طور کامل تأمین کرده و نیازی به واردات سیب­ زمینی از کشورهای خارجی نخواهد بود.